Ərazi bütövlüyünün bərpası yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcıdır

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Uzun illər Ermənistanın işğalı altında qalan torpaqlarımızda şəhər və kəndlərimiz viran qoyuldu, yaşayış məntəqələrinin infrastrukturu dağıdıldı, tarixi-mədəni irsimizə ciddi ziyan vuruldu. Yüz minlərlə soydaşımız doğma yurdlarından didərgin salındı, illər boyu öz torpaqlarına qayıtmaq ümidi ilə yaşadı. Xocavənd və Ağdərə də işğalın ağır nəticələrini yaşayan ərazilər sırasında oldu. Bu torpaqlarda həyatın təbii axarı pozuldu, kəndlər və qəsəbələr boşaldı, insanların doğma yurdları ilə bağlılığı yalnız xatirələrdə və yaddaşlarda yaşadı.
Xocavənd və Ağdərə həm də Azərbaycanın qədim tarixini və zəngin mədəni irsini özündə yaşadan ərazilərdir. Xocavənddə yerləşən Azıx və Tağlar mağaraları, qədim yaşayış məskənləri, tarixi və dini abidələr bu torpaqların bəşər tarixində və Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi yerini göstərir. Ağdərənin də tarixi yaşayış məntəqələri, dini-mədəni abidələri və təbii sərvətləri bölgənin zəngin irsinin mühüm hissəsini təşkil edir. İşğal illərində həmin irsin bir qismi dağıntıya və baxımsızlığa məruz qaldı. Azərbaycan bu ərazilərdə suverenliyini bərpa etdikdən sonra tarixi-mədəni irsin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması da qarşıda duran əsas vəzifələrdən birinə çevrildi.
2020-ci ildə əldə olunan tarixi Zəfər bu torpaqların azadlığına gedən yolu açdı. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpası təmin edildi. Bununla Xocavənd və Ağdərədə də yeni dövr başladı. Uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların qayıdışı, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və bölgənin hərtərəfli inkişafı üçün geniş imkanlar yarandı.
Bu gün həmin imkanlar Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işlərində özünü göstərir. Xocavənddə artıq yüzlərlə ailə doğma torpaqlarına qayıdaraq burada yeni həyata başlayıb. Xocavənd şəhərində 413 ailə, 1 614 nəfər, Xocavənd kəndində 78 ailə, 319 nəfər, Xanoba kəndində 39 ailə, 177 nəfər, Qırmızı Bazar qəsəbəsində 213 ailə, 909 nəfər, Sos kəndində 85 ailə, 360 nəfər, Güneyxırman kəndində 39 ailə, 175 nəfər, Quzeyxırman kəndində 39 ailə, 169 nəfər, Hadrut qəsəbəsində isə 82 ailə, 347 nəfər məskunlaşıb. Ümumilikdə Xocavəndin şəhər, kənd və qəsəbələrində 988 ailənin, 4 070 nəfərin məskunlaşması təmin olunub. Bu göstəricilər Böyük Qayıdışın artıq real nəticələr doğuran genişmiqyaslı prosesə çevrildiyini nümayiş etdirir.
Xocavənddə yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, fərdi evlərin tikilməsi, yolların və kommunikasiya xətlərinin yaradılması ilə yanaşı, sosial infrastrukturun formalaşdırılmasına da xüsusi diqqət yetirilir. Hadrut qəsəbəsində aparılan bərpa işləri, məscidin yenidən istifadəyə verilməsi, Qırmızı Bazar və Sosda həyata keçirilən layihələr əhalinin rahat və təhlükəsiz yaşayışı üçün müasir şəraitin yaradılmasına xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin Xocavəndə səfərləri zamanı Hadrut, Sos və Qırmızı Bazarda görülən işlərlə tanış olması, sakinlərlə görüşməsi də bu prosesin dövlət səviyyəsində diqqət mərkəzində saxlanıldığını göstərir.
Ağdərədə də yeni həyatın qurulması istiqamətində mühüm addımlar atılır. İşğal dövründə ciddi zərər görmüş yaşayış məntəqələrində evlərin və infrastrukturun bərpası, sosial obyektlərin yaradılması və insanların qayıdışı üçün şəraitin formalaşdırılması davam etdirilir. Vəngli və Kolatağda aparılan bərpa işləri, Suqovuşanda yaradılan yaşayış və sosial infrastruktur, digər ərazilərdə həyata keçirilən layihələr Ağdərənin yenidən inkişaf yoluna qədəm qoyduğunu göstərir.
Bölgənin gələcək inkişafında iqtisadi potensialın bərpası da mühüm yer tutur. Xocavənd və Ağdərənin kənd təsərrüfatı, turizm və təbii ehtiyatlar baxımından imkanlarının yenidən iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi yeni fəaliyyət sahələrinin və məşğulluq imkanlarının yaranmasına şərait yaradır. Ağdərədə həyata keçirilən iqtisadi layihələr isə ərazinin mövcud potensialının ölkənin ümumi inkişafına cəlb olunmasına imkan verir.
Bütün bunlarla yanaşı, Böyük Qayıdış yalnız insanların doğma yurdlarına köçürülməsi deyil, həmin torpaqlarda həyatın bütün sahələrinin yenidən canlandırılması deməkdir. Şəhər və kəndlərin müasir standartlar əsasında qurulması, tarixi-mədəni irsin bərpası, sosial və iqtisadi imkanların genişləndirilməsi Xocavənd və Ağdərənin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərini təşkil edir. Vaxtilə insanların yalnız xatirələrində yaşatdığı doğma yurdlar bu gün yenidən yaşayış məkanına çevrilir.
20 Sentyabr –Xocavənd və Ağdərə şəhərləri Günü də məhz bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Bu tarix keçmişin ağrılı səhifələrini xatırlatmaqla yanaşı, azad edilmiş torpaqlarda qurulan yeni həyatın, Böyük Qayıdışın və genişmiqyaslı quruculuq prosesinin rəmzinə çevrilib. Xocavənd və Ağdərədə insanların doğma torpaqlarına qayıtması, yeni evlərdə məskunlaşması və bu ərazilərin yenidən inkişaf yoluna qədəm qoyması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpasının real nəticələrini nümayiş etdirir.

Könül Qəfərova,
Salyan Rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı, YAP fəalı