Türk-İslam Birliyi, Beynəlxalq Ədalət və Milli Yaddaşın Sülh Strategiyası

Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini İdarə Rəhbərləri Şurasının üzvlərindən və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edərkən söylədiyi nitq Türk dünyası, İslam həmrəyliyi və regional sülh məsələlərinə dair Azərbaycanın mövqeyinin mühüm istiqamətlərini əks etdirir.

  Dövlət başçısının çıxışında tarixi-mədəni irsin qorunması, dini liderlərin birləşdirici rolu, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və Azərbaycan-Ermənistan sülh gündəliyi qarşılıqlı əlaqədə təqdim olunur. Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı ilə böyük Azərbaycan mütəfəkkiri Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın eyni vaxtda keçirilməsi xüsusi məna daşıyır. Bu tədbirlər bir tərəfdən Türk dünyasının dini-mənəvi əlaqələrinin möhkəmləndirilməsinə, digər tərəfdən isə Azərbaycan xalqının dünya mədəniyyətinə bəxş etdiyi zəngin irsin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edir. Prezident İlham Əliyev bu iki istiqamətin bir araya gəlməsini Azərbaycanın tarixi missiyası və mədəni irsi ilə əlaqələndirərək, ölkəmizin Türk dünyası və Qafqaz arasında əlaqələndirici mövqeyini vurğulamışdır. Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan tarixində fəlsəfi və sufi düşüncənin inkişafında mühüm iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biridir. 

            Azərbaycanın İslam həmrəyliyi siyasəti dövlət başçısının nitqində yalnız dini və mənəvi çağırışlar səviyyəsində deyil, əməli-praktiki fəaliyyət istiqaməti kimi xarakterizə olunur. Bakı şəhərində İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və İCESCO xətti ilə keçirilən tədbirlər, 2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının təşkili, dini və mədəni irsin qorunması istiqamətində həyata keçirilən layihələr bu siyasətin müxtəlif təzahürləridir. İslam Həmrəyliyi Oyunlarının idman yarışından daha geniş məna daşıyan birlik platforması kimi təqdim edilməsi Azərbaycanın müxtəlif müsəlman ölkələri arasında əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyəti göstərir. Gələn il Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün keçirilməsi ilə bağlı dövlət başçısının fikirləri də bu kontekstdə diqqət çəkir. Azərbaycanın belə bir tədbirə ev sahibliyi etməsi ölkənin beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakının, çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəmin və müxtəlif dövlətlər arasında dialoqun təşviqinə yönəlmiş siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Zirvə Görüşünün gündəliyində İslam dünyasında sülh, təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, humanitar əlaqələr və mədəni irsin qorunması kimi məsələlərin mühüm yer tutacağı gözlənilir.

           Prezident cənab İlham Əliyev çıxışında dini liderlərin sülh və əmin-amanlığa çağırışlarının xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirmişdir. Bu yanaşma din xadimlərinin yalnız dini icmaların mənəvi həyatında deyil, cəmiyyətlərarası münasibətlərin və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsində də rolunu önə çıxarır. Müxtəlif ölkələrin dini rəhbərlərinin bir araya gəlməsi qarşılıqlı anlaşılmazlıqların dialoq yolu ilə aradan qaldırılması, dini dəyərlərdən sülh və əməkdaşlıq naminə istifadə edilməsi üçün imkanlar yaradır. Azərbaycanın bu istiqamətdə təşəbbüsləri Türk dünyası və İslam ölkələri arasında əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.

           Prezidentin çıxışında Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfər edəcək nümayəndə heyətinin diqqətinə çatdırılan məsələlər Azərbaycanın dövlət siyasətinin digər mühüm istiqamətini təşkil edir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, şəhər və kəndlərdə həyatın yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı və dini-mədəni abidələrin bərpası bu siyasətin əsas komponentləridir. Nümayəndə heyətinin Ağdam, Xankəndi, Xocalı və Şuşaya səfəri həmin proseslərlə yerində tanışlıq baxımından əhəmiyyət daşıyır.

        Prezident İlham Əliyev çıxışında “Böyük Qayıdış” proqramının icrasından danışaraq, artıq 48 şəhər və kənddə insanların yaşadığını, həmin ərazilərdə 90 mindən çox insanın məskunlaşdığını bildirdi. Bu rəqəmlərin arxasında isə sadəcə statistik göstəricilər dayanmır. Burada uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan insanların evlərinə qayıdışı, yeni məktəblərin, xəstəxanaların, yolların və yaşayış məhəllələrinin salınması, bir sözlə, həyatın yenidən qurulması dayanır. Lakin Qarabağın bərpası yalnız fiziki quruculuqla məhdudlaşmır. İşğal dövründə dağıdılmış dini və mədəni irsin bərpası da bu prosesin mühüm istiqamətlərindəndir. Prezident İlham Əliyev çıxışında 65 məscidin Ermənistan tərəfindən tamamilə dağıdıldığını, bir sıra məscidlərin isə yarıdağıdılmış vəziyyətə salındığını bildirib.Bu faktlar Qarabağdakı dağıntıların miqyasını göstərməklə yanaşı, dini-mədəni irsin qorunmasının nə qədər mühüm olduğunu da ortaya qoyur. Bu gün isə həmin torpaqlarda yeni məscidlər, yaşayış məhəllələri və sosial obyektlərlə yanaşı, tarixi-mədəni irsin bərpasına da diqqət yetirilir.

Bakıdakı görüşün diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri də yaddaşla sülh ideyasının eyni müstəvidə səsləndirilməsi oldu. Prezident İlham Əliyev Qarabağda baş vermiş hadisələrin, Xocalı faciəsinin və dağıdılmış dini-mədəni irsin unudulmayacağını bildirməklə yanaşı, Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh prosesinin davam etdiyini də qeyd etdi. Bu yanaşma bir həqiqəti ortaya qoyur - sülh yaddaşın silinməsi demək deyil. Əksinə, keçmişin dərslərini unutmadan gələcəyə baxmaq, yeni qarşıdurmaların qarşısını almaq və gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz mühit formalaşdırmaq zərurətidir.Bu tədbirlər Azərbaycan üçün yalnız beynəlxalq görüşlər deyil, həm də ortaq dəyərlərin, mədəni irsin və sülh ideallarının təşviqi baxımından mühüm platformalardır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında irəli sürülən fikirlər Azərbaycanın Türk dünyası və İslam ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafında dialoq, əməkdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və sülh prinsiplərinin xüsusi yer tutduğunu bir daha göstərir. 

      Səlimağa Səlimli,

     Salyan rayon Şəkərli kənd ümumi orta ümumtəhsil məktəbin direktoru, Əməkdar  müəllim