Qarabağda bərpa prosesi və Ermənistanın uğursuz kampaniyası

Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa etməsi müasir tariximizin ən mühüm hadisələrindən biridir. Beynəlxalq diplomatik korpus nümayəndələrinin Xankəndi, Şuşa və Kəlbəcərə səfərləri diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda gedən prosesləri birbaşa yerində müşahidə etmələri baxımından əhəmiyyətlidir. Bu ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işlərinin miqyası, yeni yaradılan infrastruktur, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və insanların doğma torpaqlarına qayıdışı yerində müşahidə edildikdə proses haqqında daha dolğun təsəvvür formalaşır.Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzura mütəmadi səfərləri beynəlxalq birliyin ölkəmizin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini birmənalı olaraq tanımasının növbəti əyani sübutudur. Lakin bu səfərlərin Ermənistan cəmiyyətində və siyasi dairələrində doğurduğu isterik reaksiya təəssüf doğurmaqla yanaşı, rəsmi İrəvanın əsl niyyətini bir daha üzə çıxarır. Xarici diplomatların Azərbaycanın suveren ərazisindəki hərəkətini linç etməyə cəhd göstərmək rəsmi İrəvanın ölkəmizin daxili işlərinə kobud müdaxiləsidir.

Azərbaycan öz suverenliyini bərpa etdikdən sonra revanş və qarşıdurma deyil, sülh və əməkdaşlıq gündəliyini irəli sürüb. Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin bərpası və regionda iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın sülh diplomatiyasının əsas istiqamətlərini təşkil edir.

​ Təhlillər göstərir ki, anti-Azərbaycan kampaniyası təkcə radikal müxalifətin işi deyil. Bu prosesin arxasında birbaşa Ermənistan hakimiyyətinin özü dayanır. Yayılan nifrət nitqi və təhrif olunmuş yazılar məhz hakim partiyaya yaxın media resurslarında işıqlandırılır. Parlamentin sədr müavini Ruben Rubinyanın yolverilməz açıqlamaları, eləcə də 14 sentyabr tarixində parlamentdə 2022-ci ilin sentyabr təxribatlarında həlak olmuş Ermənistan hərbçilərinin sükutla yad edilməsi daxili auditoriyada revanşizm əhval-ruhiyyəsini alovlandırmağa xidmət edir. 2023-cü ilin sentyabr əməliyyatlarından sonra sülhə məcbur edilən Paşinyan hakimiyyəti də bu cür dirijorluq edilən aksiyalarla sülh prosesini qəsdən ləngitməyə çalışır.

Ermənistan tərəfinin mədəni irs mövzusundakı yanaşması isə tamamilə rasist və destruktiv xarakter daşıyır. Belə ki Gəncəsər və Xudavəng kimi albaniya mənşəli abidələri mənimsəməyə çalışan İrəvan, bu torpaqlarda Qafqaz Albaniyasının mövcudluğunu inkar etməklə elmi həqiqətə və irqçiliyə dözümsüzlük nümayiş etdirir. Unudurlar ki, Azərbaycan ərazisindəki bütün tarixi abidələr dövlətimizə məxsusdur və mühafizə olunur. Ermənistan cəmiyyəti və rəhbərliyi anlamalıdır ki, daxili auditoriyaya hesablanmış revanşist ritorika və tarixi saxtalaşdırmaq cəhdləri regionda dayanıqlı sülhün bərqərar olunmasına mane ola bilməz. Azərbaycan öz suveren ərazilərində istənilən quruculuq və diplomatik tədbiri həyata keçirmək hüququna malikdir.

1954-cü il Haaqa Konvensiyası mədəni sərvətlərin silahlı münaqişələr zamanı qorunmasının beynəlxalq hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirir. UNESCO-nun mədəni irsin qorunması istiqamətində fəaliyyəti də bu sahədə mühüm beynəlxalq çərçivə formalaşdırır. Buna görə də Ermənistan ərazisində Azərbaycan mədəni irsinə münasibətdə baş vermiş dağıntı və təhriflər barədə məlumatların sənədləşdirilməsi, elmi şəkildə araşdırılması və beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ermənistan cəmiyyətində yayılan bəzi açıqlamalar və paylaşımlar Azərbaycanın suveren ərazilərinə münasibətdə köhnə iddiaların hələ də müəyyən siyasi və ictimai dairələrdə qorunduğunu göstərir. Belə kampaniyaların Ermənistan hakimiyyəti ilə əlaqəsi barədə müxtəlif siyasi qiymətləndirmələr səsləndirilir. Hakimiyyətə yaxın resurslarda bu mövzuda yayılan materiallar müəyyən suallar doğurur. Bununla belə, konkret kampaniyanın təşkilatçılığı ilə bağlı yekun nəticəyə gəlmək üçün faktların və mənbələrin ayrıca araşdırılması zəruridir. Ermənistan hakimiyyətinin sülh prosesinə münasibəti yalnız bəyanatlarla deyil, konkret addımlarla qiymətləndirilməlidir. 

Azərbaycanın suverenliyinə hörmət yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün region üçün sülhün və sabitliyin əsas şərtidir. Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən dairələri bu reallığı qəbul etməli, tarixi həqiqətlərə obyektiv yanaşmalı və xarici diplomatların Azərbaycanın suveren ərazisində sərbəst fəaliyyətinə hörmətlə yanaşmalıdır. Prezident cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz ərazilərində yeni həyat qurur, məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışını təmin edir, tarixi-mədəni irsi bərpa edir və paralel olaraq regionda davamlı sülhün bərqərar olması üçün siyasi və diplomatik səylər göstərir. Azərbaycanın mövqeyi aydındır: ölkəmiz sülhə, təhlükəsizliyə və əməkdaşlığa hazırdır. Lakin davamlı sülh qarşılıqlı hörmət, beynəlxalq hüquqa riayət, Azərbaycanın suverenliyinin qəbul edilməsi və revanşist iddialardan tam imtina əsasında mümkündür.

       Arif Əsgərov,

     Salyan rayon Qarabağ müharibəsi əlilləri,veteranlar və şəhid ailələri ictimai birliyinin   sədri