Azərbaycan–Özbəkistan: iqtisadi əməkdaşlığın genişlənən üfüqləri

Dövlətlərarası münasibətlərin davamlı və uzunmüddətli xarakter almasında siyasi etimad qədər iqtisadi əməkdaşlığın da mühüm rolu vardır. Azərbaycan və Özbəkistan nümunəsində bu qarşılıqlı əlaqə xüsusilə aydın görünür. İki qardaş ölkə arasında son illərdə formalaşan iqtisadi əməkdaşlıq modeli ayrı-ayrı sahələrlə məhdudlaşmır, müxtəlif istiqamətləri əhatə edən çoxşaxəli və konkret layihələr sistemi ilə xarakterizə olunur. Bu isə münasibətlərin yalnız siyasi müstəvidə deyil, real iqtisadi nəticələr üzərində də möhkəmləndiyini göstərir.
Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan arasında energetika, nəqliyyat, investisiya, turizm, sənaye, kənd təsərrüfatı, emal, avtomobil istehsalı, dağ-mədən, bankçılıq və digər sahələrdə əməkdaşlıq həyata keçirilir. Əlaqələrin belə geniş spektrə malik olması iki ölkənin iqtisadi potensialının bir-birini tamamladığını və qarşılıqlı imkanlardan səmərəli istifadə üçün ciddi zəmin yarandığını göstərir. Ən mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, bu əməkdaşlıq yalnız niyyətlər və razılaşmalar səviyyəsində qalmır, konkret layihələr və investisiyalarla müşayiət olunur. Azərbaycan və Özbəkistanın qarşılıqlı investisiya siyasəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər iki ölkənin şirkətlərinin digər ölkənin bazarında fəaliyyət göstərməsi, yeni istehsal sahələrinin yaradılması və birgə layihələrin həyata keçirilməsi iqtisadi münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Qarşılıqlı sərmayələrin artması həm iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə, həm də sahibkarlar arasında daha sıx əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanatda da bu məsələyə geniş yer ayrılıb. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, iki ölkə arasında əməkdaşlıq praktiki olaraq iqtisadiyyatın bütün əsas istiqamətlərini əhatə edir. Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində artıq yeni layihələrin sayından daha çox, onların müxtəlif sahələri əhatə etməsi və qarşılıqlı iqtisadi fayda yaratması ön plana çıxır. 
İnvestisiya əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpası prosesində Özbəkistanın iştirakı ilə bağlıdır. Prezident Şavkat Mirziyoyevin bu prosesə göstərdiyi diqqət Azərbaycan tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşası və Xankəndidə tikiş fabrikinin yaradılmasına göstərilən dəstək iki ölkə arasındakı dostluq və qardaşlığın konkret əməli nümunələrindəndir. Bu layihələrin əhəmiyyəti onların iqtisadi nəticələri ilə yanaşı, mənəvi və humanitar məzmununda da özünü göstərir. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması Azərbaycanın dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Qardaş Özbəkistanın bu prosesdə iştirakı isə iki ölkə arasında münasibətlərin nə qədər dərin və etibarlı əsaslara söykəndiyini nümayiş etdirir. Qarabağda həyata keçirilən layihələr gələcəkdə digər investisiya təşəbbüslərinin də genişlənməsi üçün mühüm nümunə yaradır.
Digər tərəfdən, əməkdaşlığın yalnız Bakı və Daşkəndlə məhdudlaşmaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Regionlararası əlaqələrin inkişafı iqtisadi münasibətlərin daha geniş coğrafiyaya yayılmasına imkan verir. Bu məqsədlə keçirilən regionlararası əməkdaşlıq forumları, biznes görüşləri və qarşılıqlı səfərlər sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin qurulmasına, yeni layihələrin müəyyənləşdirilməsinə və mövcud imkanların daha səmərəli şəkildə qiymətləndirilməsinə şərait yaradır.
İki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığında energetika sahəsi də perspektivli istiqamətlərdən biridir. Neft-qaz kəşfiyyatı və hasilatı ilə bağlı layihələrin inkişaf etdirilməsi gələcəkdə enerji sektorunda yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, sənaye və avtomobil istehsalı, turizm, kənd təsərrüfatı və emal sahələrində həyata keçirilən layihələr iqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın aparıcı şirkətlərinin Özbəkistan bazarına daxil olması, Özbəkistan şirkətlərinin isə Azərbaycanda fəaliyyət imkanlarını genişləndirməsi qarşılıqlı iqtisadi marağın mühüm göstəricisidir. Bankçılıq və pərakəndə yanacaq satışı kimi sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsi də münasibətlərin yalnız ənənəvi iqtisadi istiqamətlərlə məhdudlaşmadığını göstərir. Bu, iki ölkənin biznes mühitinin qarşılıqlı şəkildə tanınmasına və yeni bazarlarda fəaliyyət üçün etimadın formalaşmasına imkan verir.
Bütün bu layihələrin arxasında isə əlverişli investisiya mühiti və qarşılıqlı etimad dayanır. İnvestor üçün siyasi sabitlik, iqtisadi imkanlar və gələcək perspektivlər nə qədər mühümdürsə, tərəfdaş ölkə ilə münasibətlərdə etibarlılıq da bir o qədər vacibdir. Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud olan yüksək siyasi etimad iqtisadi sahədə yeni təşəbbüslərin həyata keçirilməsini asanlaşdıran mühüm amildir.
Prezident İlham Əliyev də bəyanatında Özbəkistanda həyata keçirilən islahatların ölkədə əlverişli investisiya mühitinin formalaşmasına mühüm təsir göstərdiyini qeyd edib. Bu, eyni zamanda Azərbaycan investorları üçün yeni imkanların yaranması baxımından əhəmiyyətlidir. Qarşılıqlı investisiyaların artması iki ölkənin iqtisadiyyatlarını daha sıx əlaqələndirməklə yanaşı, uzunmüddətli əməkdaşlığın möhkəm təməlini yaradır.
Bu gün qarşıda duran əsas məqsəd əldə olunan nəticələrlə kifayətlənməmək, mövcud potensialı daha geniş əməkdaşlıq imkanlarına çevirməkdir. Bunun üçün artıq konkret fəaliyyət planlarının və layihələrin mövcud olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarşılıqlı investisiyaların artırılması, yeni istehsal sahələrinin yaradılması, regionlararası əməkdaşlığın genişləndirilməsi və biznes əlaqələrinin gücləndirilməsi yaxın gələcəkdə iqtisadi münasibətlərin daha da dərinləşməsinə imkan verəcək. Bir sözlə, Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi əməkdaşlığı bu gün ayrı-ayrı layihələrin məcmusundan daha geniş məna daşıyır. Ən başlıcası isə siyasi etimad, qardaşlıq münasibətləri və qarşılıqlı maraqlar üzərində qurulan bu əməkdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının rifahına, iki ölkənin iqtisadi inkişafına və bütövlükdə regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına xidmət edir.

Mehrinur Nağıyeva,
Şirvan-Salyan Regional Təhsil İdarəsinin Salyan rayonu üzrə Təhsil sektorunun aparıcı məsləhətçisi, YAP fəalı