Azərbaycan–Özbəkistan: ortaq dəyərlər, ortaq hədəflər

Tarixi, milli-mənəvi və mədəni bağlarla bir-birinə sıx bağlı olan Azərbaycan və Özbəkistan bu gün qarşılıqlı münasibətlərini müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə inkişaf etdirən, regional əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfələr verən iki qardaş dövlətdir. Xalqlarımızı birləşdirən ortaq dəyərlər, türk dünyasının ayrılmaz hissəsi olmaq, qarşılıqlı hörmət və etimad münasibətlərin möhkəm təməlini təşkil edir. Son illərdə isə bu münasibətlər yalnız siyasi və diplomatik əlaqələrlə məhdudlaşmayaraq iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, energetika, sənaye, humanitar və digər sahələrdə konkret layihələrlə zənginləşib.
Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərində müşahidə olunan bu dinamika eyni zamanda regionda gedən mühüm proseslərlə sıx bağlıdır. Mərkəzi Asiyanın iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyətinin artması, yeni nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının meydana çıxması, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində əlaqələrin genişlənməsi Azərbaycanla Özbəkistanın əməkdaşlığını daha geniş regional kontekstdə nəzərdən keçirməyə imkan verir. Hər iki ölkənin malik olduğu iqtisadi potensial və əlverişli coğrafi mövqe qarşılıqlı əlaqələrin gələcəkdə daha böyük imkanlara çevrilməsi üçün ciddi zəmin yaradır.
Məhz belə bir şəraitdə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri və səfər çərçivəsində verdiyi bəyanatlar iki ölkə arasındakı münasibətlərin mövcud vəziyyətini və gələcək perspektivlərini daha aydın görmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının fikirləri göstərir ki, Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələri artıq yalnız yüksək səviyyəli siyasi dialoqla deyil, real iqtisadi nəticələrlə də xarakterizə olunur. Prezident İlham Əliyevin Daşkəndə səfərləri zamanı Özbəkistanda baş verən dəyişiklikləri müşahidə etdiyini qeyd etməsi də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Dövlət başçısı hər səfərində şəhərin və ölkənin sürətli inkişafının yeni nümunələrinin şahidi olduğunu bildirərək, bu inkişafın həm iri layihələrdə, həm də gündəlik həyatın müxtəlif sahələrində özünü göstərdiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu gün Daşkənd və bütövlükdə Özbəkistan yüksəliş dövrünü yaşayır.
Bu yüksəlişin arxasında isə ardıcıl və məqsədyönlü dövlət siyasəti dayanır. Prezident Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi ilə son illərdə Özbəkistanda iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sənaye potensialının artırılması, kənd təsərrüfatının inkişaf etdirilməsi, energetika və nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi, investisiyaların cəlb olunması istiqamətində mühüm işlər görülüb. Özbəkistanın əvvəlki vəziyyəti ilə müqayisədə bugünkü inkişaf səviyyəsi ölkədə həyata keçirilən islahatların miqyasını və nəticələrini aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında bu məqam xüsusi qiymətləndirilib. Dövlət başçısı vurğulayıb ki, Prezident Şavkat Mirziyoyev rəhbərliyə başladığı dövrdə qarşıda kifayət qədər mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. İqtisadiyyatın inkişafı üçün yeni əsasların formalaşdırılması, sənayenin və kənd təsərrüfatının şaxələndirilməsi, investisiyaların cəlb edilməsi və ölkənin potensialının daha səmərəli şəkildə reallaşdırılması böyük səylər tələb edirdi. Bu gün isə Özbəkistanın müxtəlif sahələrdə nümayiş etdirdiyi inkişaf həmin siyasətin nəticəsi kimi diqqəti cəlb edir.
Bu dəyişikliklərin Azərbaycan üçün əhəmiyyəti də kifayət qədər böyükdür. Çünki güclənən Özbəkistan Azərbaycanla daha geniş və daha səmərəli əməkdaşlıq imkanlarına malik olur. Eyni zamanda Azərbaycanın iqtisadi və logistika potensialının artması Mərkəzi Asiya ölkələri, o cümlədən Özbəkistan üçün yeni çıxış imkanları yaradır. Beləliklə, iki ölkənin inkişaf prosesləri bir-birini tamamlayan xarakter alır. Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi əlaqələrinin son illərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə genişlənməsi də bunun göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, əvvəlki dövrlərdə iki ölkə arasında birgə layihələr mövcud olmadığı halda, bu gün qarşılıqlı investisiya və birgə layihələr münasibətlərin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bu, siyasi münasibətlərin iqtisadi əməkdaşlıqla möhkəmləndirilməsinin bariz nümunəsidir.
İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin bir milyard ABŞ dollarına çatdırılması ilə bağlı hədəfin artıq uzaq perspektiv kimi deyil, real nəticə kimi qiymətləndirilməsi də münasibətlərin inkişaf tempini göstərir. Burada əsas məsələ yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması deyil. Qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, birgə layihələrin həyata keçirilməsi və biznes əlaqələrinin dərinləşdirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarının bir-birinə daha sıx bağlanmasına imkan verir.
Bu əməkdaşlığın əhəmiyyəti ikitərəfli münasibətlərlə də məhdudlaşmır. Azərbaycan və Özbəkistanın qarşılıqlı fəaliyyətinin genişlənməsi bütövlükdə Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin güclənməsinə xidmət edir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlıq formatlarına fəal şəkildə qoşulması bu baxımdan mühüm mərhələdir. Prezident İlham Əliyev də Azərbaycanın bu prosesdə iştirakının genişlənməsində Özbəkistan rəhbərliyinin xüsusi rolunu qeyd edib.
Bu gün Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün həm tarixi-mədəni, həm də iqtisadi və geosiyasi əsaslar mövcuddur. Xüsusilə nəqliyyat və logistika sahəsində yeni imkanların yaranması regionların bir-birinə daha sıx bağlanmasına şərait yaradır. Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantılarında oynadığı rol Özbəkistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında səsləndirdiyi “Mərkəzi Asiya və Azərbaycan böyük potensiala, eyni zamanda, bundan da böyük inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur” fikri də məhz bu reallığın ifadəsidir. Bu yanaşma münasibətlərə yalnız ikitərəfli müstəvidən deyil, daha geniş regional perspektivdən baxmağın vacibliyini göstərir.
Əslində, Azərbaycan və Özbəkistanın paralel inkişafı qarşılıqlı əməkdaşlığın imkanlarını daha da artırır. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyada, Azərbaycanın isə Cənubi Qafqazda yaratdığı yeni iqtisadi və logistika imkanları bir-biri ilə əlaqələndirildikcə daha geniş regional layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait formalaşır. Bu baxımdan iki ölkə arasında münasibətlərin gələcək inkişafı yalnız tərəflərin deyil, bütövlükdə regionun iqtisadi və geoiqtisadi potensialının artmasına xidmət edə bilər.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri zamanı verdiyi bəyanat Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin bu gün hansı mərhələyə çatdığını və qarşıda hansı imkanların dayandığını aydın şəkildə göstərir. Siyasi etimadın iqtisadi əməkdaşlıqla tamamlanması, qarşılıqlı investisiyaların artması, ticarət dövriyyəsinin genişlənməsi və regional əməkdaşlığın yeni istiqamətlər qazanması iki qardaş ölkənin münasibətlərini daha da möhkəmləndirir. Bu proses eyni zamanda Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında yeni və daha sıx əməkdaşlıq məkanının formalaşmasına mühüm töhfə verir.

Cavid Səmədli,
Salyan Su Meliorasiya Sistemlərinin İstismarı İdarəsinin mühəndis-operatoru, YAP fəalı