Salyan rayonunun Xıdırlı kəndində yerləşən Xəzər Dəniz Suyunun Duzsuzlaşdırılması Kompleksi

Son illərdə iqlim dəyişmələri fonunda müşahidə edilən quraqlıq və bunun nəticəsində ölkənin əsas su mənbəyi sayılan Kür çayının səviyyəsinin kəskin azalması hazırda bir sıra regionlarda su çatışmazlığına səbəb olub. Belə bir vaxtda, təbii ki, ehtiyat mənbələr, ondan istifadənin səmərəliliyi, tələbatın ödənilməsi üçün yeni texnologiyalardan istifadə məsələləri aktuallaşıb. Əslində, dünyanın bir sıra ölkələrində su çatışmazlığı probleminin həlli ilə bağlı alternativ mənbələrdən, müasir texnologiyalardan kifayət qədər istifadə edilir və nümunələr də var. Belə nümunələrdən biri də Salyanın Xıdırlı kəndindədir.

Azərbaycanda hələ 2013-cü ildə dövlət investisiyası hesabına belə bir yeniliyə imza atılıb, gələcəyə hesablanan alternativ su mənbəyindən istifadə texnologiyası tətbiq edilib. Söhbət Xəzər Dəniz Suyunun Duzsuzlaşdırılması Kompleksindən gedir. Kompleks Salyan rayonunun Xıdırlı kəndində yerləşir və 7 ildir ki, fəaliyyət göstərir. Kompleksdən hələlik pilot layihə kimi istifadə edilir. Amma yəqin ki, yaxın perspektivdə zavodun istismar gücünün artırılması barədə də düşünüləcək. Lakin indiki gücü ilə də bu kompleks yerləşdiyi ərazinin suya olan tələbatını ödəyir və ölkədə texniki sudan istifadə sahəsində nümunəvi bir müəssisədir. Müəssisə ilkin mərhələdə gündə 1000 m3 həcmində dəniz suyunu duzsuzlaşdırsa da, 2016-cı ildə zavodun gücü ikiqat artırılıb.

Hazırda müəssisədə gün ərzində 2000 m3 həcmində duzsuzlaşdırılmış su istehsal olunur və bu sudan müəssisə daxilində salınan tingliklərin, həmçinin Xıdırlı kəndi yaxınlığında ETSN tərəfindən həyata keçirilən yaşıllaşdırma layihələri çərçivəsində əkilən ağacların suvarılmasında istifadə olunur. Su Xəzər dənizinin sahildən 12 kilometrliyindən borular vasitəsilə götürülür. Emal prosesindən sonra suyun 40 faizi içməli su kimi ayrılır. İstehsal zamanı ayrılan qatı duzlu su yenidən dənizə qaytarılır. Hazırda duzsuzlaşdırılan şirin suyun 98 faizi suvarmada, 2 faizi isə minerellaşdırılaraq məişətdə istifadə edilir. Mütəxəssislər deyir ki, gələcəkdə, əkin sahələrinin miqyası genişləndikcə, əhalinin suya olan tələbatı artdıqca, dəniz suyundan duzsuzlaşdırılaraq istifadə etmək mümkün olacaq. Bundan başqa su probleminin çözülməsi məsələsinə ölkəmizdə çoxlu sayda olan dağ çaylarını da cəlb etmək lazımdır.

Xəzər Dəniz Suyunun Duzsuzlaşdırılması Kompleksində təmizlənmiş sudan istifadə edilməklə ildə 1 milyon ədəd ağac və kol, o cümlədən dekorativ bitkilər yetişdirməyə imkan verən tinglik sahəsi də fəaliyyət göstərir. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə ilkin mərhələdə Xəzərin suyundan ölkə üzrə texniki su kimi istifadəyə keçid etmək olar. Bununla şirin su ehtiyatlarına kifayət qədər qənaət edilə bilər. Belə ki, zavodun gücünü artırmaqla, hələlik yaxınlıqdakı böyük qəsəbələri, sonrakı mərhələlərdə isə digər böyük əraziləri su ilə təmin etmək mümkün vasitələrdən biridir.

KANAL 4

Səmil Şahlaroğlu