Qız övladlarına verilən ən böyük miras, cehiz yığmaq deyil. Təhsil, təlim tərbiyədir…

Bəzi yaraları cəmiyyət görmək istəmir. Çünki o yaralar “bizimdir”, “bizdən gəlir” “əcdadlarımızdan qalıb.” Amma bir şeyin köhnə olması onu doğru etmir. Bir adətin nəsillərdən nəsillərə ötürülməsi onu müqəddəs etmir. Erkən nikah məhz bu cür saxta müqəddəsliyin arxasında gizlənən, hər il minlərlə qızın həyatını, gələcəyini, uşaqlığını əlindən alan bir cinayətdir. Bunu başqa cür adlandırmağa nə hüququmuz, nə də vicdani haqqımız var.

“Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin məlumatına əsasən, 2024-cü ildə 18 yaşadək analar tərəfindən doğulan uşaqların sayı 1 279 olub. Bu 2023‑cü ilə nisbətən 463 nəfər az olsa da, erkən nikah problemi hələ də aktual olaraq qalır. Dünya Səhiyyə Təşkilatının hesablamalarına görə isə hər il 12 milyon qız 18 yaşına çatmadan evləndirilir.” 

Bu, gündə 33 000 uşaq deməkdir. 33 000 uşaq. Hər gün. Bir anlığa düşünün, biz bu rəqəmi eşidib keçirik, sanki bu, bir yerlərdə baş verən, bizimlə heç əlaqəsi olmayan bir statistikadır. Amma bu statistikanın içində bizim kəndlərimizdən, qəsəbələrimizdən, bəlkə də qonşuluğumuzdan olan qızlar var. Adları var. Arzuları var. Ya da var idi…

Adət-ənənə bəhanəsi ən köhnə, ən utanc verici bəhanədir. “Belə gəlib, belə gedər” deyənlər unudurlar ki, bir vaxt kölə saxlamaq da adət idi. Qadını mülk kimi satmaq da adət idi. Amma insan ağlı və ədalət hissi o adətləri tarixə gömdü. Erkən nikah da orada tarixin zibilliyində öz yerini tapmalıdır.

Bəs kim məsuldur? Valideyn, qonşu, ya da cəmiyyət? Cavab bunlardan heç biri deyil yaxud hamısıdır. Məsuliyyəti fərddə axtararkən sistemi görməmək özü bir xətadır. Erkən nikah yoxsulluqla, savadsızlıqla, qadına hüquqi müdafiənin zəifliyiylə, qurumların nəzarətinin çatışmazlığı ilə qidalanır.

Qız övladı mülk deyil, insan övladıdır. Bəzi ailələr üçün qız uşağı bir gün kiməsə “verilməli” olan, evdən çıxarılmalı olan bir yükdür. Bu düşüncə tərzi özü böyük bir iyrənclikdir. Qız uşağının dünyaya gəlişi ailənin “başının ağrısı” kimi qəbul edildiyi hər yerdə, erkən nikah orada artıq toxum atmış deməkdir. Qız övladına verilən ən böyük miras, cehiz yığmaq deyil, düşünmək qabiliyyətidir.

Dəyişim mümkündür, lakin istək lazımdır. Dünyada bu mübarizəni qazanmış cəmiyyətlər var. Bangladeş, Efiopiya, Hindistanın bəzi əyalətlərində onillər ərzindəki məqsədli təhsil siyasəti, sosial müdaxilə proqramları, qızların iqtisadi müstəqilliyi erkən nikah hallarını dramatik şəkildə azaldıb.

Erkən nikah nə qədər “adət” kimi təqdim edilsə də, cəmiyyətimizə vurulan ən ağır zərbədir.

Ömər Hüseynli
Ana Vətən Partiyasının sədr müavini