Azərbaycanın qətiyyətli mövqeyi və yeni beynəlxalq reallıqlar

Beynəlxalq münasibətlərdə dövlətin gücü yalnız iqtisadi və hərbi imkanları ilə deyil, milli maraqlarını qorumaq iradəsi və müstəqil siyasət yürütmək bacarığı ilə də ölçülür. Azərbaycan son illərdə qazandığı tarixi nailiyyətlərlə sübut edib ki, suverenlik və ərazi bütövlüyü dövlətin dəyişməz prinsipləridir.

Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini, regionda yaranmış yeni reallıqları və qlobal təhlükəsizlik sisteminin problemlərini əhatə edən mühüm siyasi mesajlarla yadda qaldı. Dövlət başçısı həm ölkəmizin keçdiyi tarixi yola nəzər saldı, həm də beynəlxalq hüququn ardıcıl və ədalətli tətbiqinin vacibliyini vurğuladı.

Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan bu gün Avrasiya məkanında mühüm nəqliyyat, enerji və iqtisadi əməkdaşlıq mərkəzlərindən biridir. Ölkəmizin ikitərəfli və çoxtərəfli əlaqələri regional sabitliyə, iqtisadi tərəfdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir. Bu siyasətin əsasını dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və daxili işlərinə qarışmamaq prinsipinə hörmət təşkil edir.

Lakin Azərbaycanın təcrübəsi göstərdi ki, beynəlxalq münasibətlərdə bu prinsiplər heç də həmişə eyni şəkildə tətbiq olunmur. Təxminən 30 il ərzində ərazilərimizin işğal altında qalması, bir milyon azərbaycanlının doğma yurdlarından didərgin salınması və beynəlxalq qərarların icrasız qalması ikili standartların ağır nəticələrini ortaya qoydu.

1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamə Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb etsə də, bu qərarlar uzun illər yerinə yetirilmədi. Münaqişənin həlli məqsədilə yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupu da işğala son qoyulmasına nail ola bilmədi. Bu təcrübə bir daha göstərdi ki, beynəlxalq hüququn nüfuzu qəbul edilən qərarların sayından deyil, onların icrasını təmin edən mexanizmlərin effektivliyindən asılıdır.

Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə regionda yeni reallıq yaratdı. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə işğal altındakı ərazilərin böyük hissəsinin azad olunmasını təmin etdi. 2020-ci il noyabrın 10-da hərbi əməliyyatların dayandırılmasına dair bəyanat imzalansa da, ölkəmizin suverenliyinin tam bərpası məsələsi həll olunmamış qalırdı. Azərbaycan üç il ərzində bu məqsədə sülh yolu ilə çatmağa çalışdı. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində isə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyi təmin edildi və separatizmə son qoyuldu.

Bu nəticə Azərbaycan xalqının iradəsinin, ordumuzun peşəkarlığının və dövlətimizin ardıcıl siyasətinin təzahürüdür. Eyni zamanda, Azərbaycanın müharibədən sonrakı mövqeyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz Qələbədən sonra intiqamçılıq siyasəti yürütmək əvəzinə Ermənistana sülh təklif etdi. Bu yanaşma həm dövlətimizin siyasi məsuliyyətini, həm də xalqımızın mənəvi dəyərlərini əks etdirir.

Bununla belə, sülhün qorunması davamlı səylər tələb edir. Qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, götürülən öhdəliklərə əməl olunması və dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət regionda uzunmüddətli sabitliyin əsas şərtləridir. Azərbaycan üçün prioritet təhlükəsizliyi qorumaqla yanaşı, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrini inkişaf etdirmək, Cənubi Qafqazda əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməkdir.

AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşü ölkəmizin çoxtərəfli diplomatiyada artan rolunu da nümayiş etdirdi. Azərbaycanın təşkilata ikiillik sədrliyi dövründə nəqliyyat və bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlığın inkişafı prioritet olub. Üzv dövlətlərin dəstəyi ilə həyata keçirilən təşəbbüslər AQEM-in institusional və hüquqi imkanlarının güclənməsinə, üzvlərinin sayının artmasına və dialoq üçün daha geniş imkanların yaranmasına töhfə verib.

Bu fəaliyyət Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətini ifadə edir: ölkəmiz milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafında da fəal iştirak edir. Avrasiya məkanında nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsi, rəqəmsal əlaqələrin inkişafı və humanitar tərəfdaşlığın gücləndirilməsi dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı münasibətlər üçün yeni perspektivlər açır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas mesajlarından biri budur ki, ədalətli beynəlxalq nizam seçici yanaşmalara əsaslana bilməz. Bir dövlətin ərazi bütövlüyünü müdafiə edib digərinin hüquqlarına göz yummaq beynəlxalq hüququn aliliyinə xidmət etmir. Beynəlxalq təşkilatların nüfuzu da ilk növbədə onların qəbul etdiyi qərarların icrasını təmin etmək qabiliyyəti ilə müəyyən olunur.

Azərbaycanın keçdiyi yol bu baxımdan mühüm təcrübədir. Ölkəmiz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməklə yanaşı, regionda sülh və əməkdaşlıq gündəliyini irəli sürür. İndi əsas vəzifə əldə olunmuş nəticələri qorumaq, etimadı möhkəmləndirmək və regional tərəfdaşlıq üçün əlverişli şərait yaratmaqdır.

Azərbaycanın mövqeyi prinsipialdır: suverenliyə hörmət, beynəlxalq hüququn aliliyi və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq davamlı sülhün təməlidir. Bu prinsiplərin ardıcıl tətbiqi təkcə ölkəmizin deyil, bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin maraqlarına uyğundur.

Əlibala Məhərrəmzadə
Milli Məclisin deputatı,
iqtisad elmləri doktoru, professor