Füzulinin tarixi-mədəni irsi milli sərvətimizdir

Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Füzuli rayonu zəngin tarixi, mədəni irsi və dini abidələri ilə xalqımızın çoxəsrlik keçmişini özündə yaşadan ərazilərdəndir. Bu torpağın hər bir guşəsi insanların həyat tərzindən, dünyagörüşündən, inancından və qurub-yaratmaq ənənələrindən xəbər verir. Füzulinin tarixi əhəmiyyəti yalnız onun coğrafi mövqeyi ilə məhdudlaşmır. Rayonun ərazisində mövcud olmuş qədim yaşayış yerləri, memarlıq nümunələri və dini abidələr Azərbaycanın milli-mədəni sərvətlərinin mühüm bir hissəsini təşkil edir. Bu baxımdan 17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü doğma torpağa bağlılığımızı ifadə etməklə yanaşı, tarixi yaddaşımızın qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından da xüsusi məna daşıyır.
Füzuli torpağı əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin, sənətkarlıq ənənələrinin və mənəvi dəyərlərin formalaşdığı məkanlardan biri olub. Ərazidəki tarixi izlər burada qədim dövrlərdən etibarən yaşayışın mövcudluğunu, insanların məskunlaşma və quruculuq ənənələrinin davamlılığını göstərir. Tarixi abidələr hər bir xalqın keçmişini öyrənmək, onun mədəni inkişaf mərhələlərini izləmək və milli kimliyini daha dərindən dərk etmək üçün mühüm mənbədir. Füzulinin zəngin irsi də Azərbaycan xalqının tarixi köklərinin, mənəvi dünyasının və yaratmaq bacarığının öyrənilməsi baxımından böyük əhəmiyyətə malikdir.
Rayonun tarixi-mədəni irsində dini abidələr xüsusi yer tutur. Məscidlər, türbələr, qədim qəbiristanlıqlar və digər dini-memarlıq nümunələri xalqımızın inancını, mənəvi dünyasını və əsrlər boyu qoruyub saxladığı ənənələri əks etdirir. Bu abidələr yalnız ibadət və ziyarət məkanları deyil, həm də insanların birliyini, mənəvi bağlılığını və tarixi yaddaşını yaşadan dəyərlərdir. Onların memarlıq xüsusiyyətləri, tikinti üslubu və xalqın həyatında tutduğu yer keçmişin öyrənilməsi üçün qiymətli məlumatlar verir. Füzulidəki dini irsə bu prizmadan yanaşmaq onun Azərbaycan mədəniyyətindəki yerini daha aydın göstərir.
İşğal dövründə Azərbaycanın digər ərazilərində olduğu kimi, Füzulidə də tarixi-mədəni irsə ciddi ziyan dəydi. Bir sıra abidələr dağıntılara məruz qaldı, mədəni sərvətlər baxımsız vəziyyətə düşdü, xalqımızın keçmişini əks etdirən izlərin bir hissəsi itirilmək təhlükəsi ilə üzləşdi. Tarixi abidələrin dağıdılması yalnız memarlıq nümunələrinin sıradan çıxması deyil, eyni zamanda bir xalqın yaddaşına, mədəni irsinə və mənəvi dəyərlərinə vurulan zərərdir. Buna görə də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi abidələrin vəziyyətinin araşdırılması, onların qorunması və mümkün olduqda bərpası mühüm vəzifələrdəndir.
2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhərinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Qələbənin mühüm mərhələlərindən biri oldu. Bu hadisə doğma torpaqların azadlığı uğrunda aparılan mübarizənin uğurla nəticələnməsini, xalqımızın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə olunan böyük nailiyyəti nümayiş etdirdi. Füzulinin azadlığı ilə şəhərin və rayonun tarixi irsinin qorunması, mədəni həyatının yenidən canlandırılması və gələcək inkişafı üçün də yeni imkanlar yarandı. Bu gün Füzuli Şəhəri Gününün qeyd olunması həmin tarixi hadisənin əhəmiyyətini bir daha xatırladır, Vətən uğrunda mübarizə aparan qəhrəmanlarımızın xatirəsinə ehtiramı ifadə edir.
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Füzulinin gələcək inkişafında mühüm mərhələ təşkil edir. Yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, müasir infrastrukturun qurulması və sosial obyektlərin yaradılması şəhərin simasını yeniləyir, burada həyatın yenidən canlanmasına geniş imkanlar açır. Bu quruculuq prosesi Füzulinin zəngin tarixi-mədəni irsinin yaşadılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tarixi abidələr şəhərin keçmişini müasir inkişafı ilə birləşdirən, onun milli-mənəvi kimliyini əks etdirən qiymətli sərvətlərdir. Bu gün Füzulidə yeni həyatın qurulması ilə yanaşı, qədim tariximizin yadigarlarının öyrənilməsi və qorunması da xalqımızın mədəni irsinin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir.
Azərbaycan xalqı tarixən öz mədəniyyətinə, dini-mənəvi dəyərlərinə və əcdadlarından miras qalan sərvətlərinə ehtiramla yanaşıb. Bu ənənənin davam etdirilməsi, xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yerləşən tarixi abidələrin öyrənilməsi və qorunması hər birimizin üzərinə məsuliyyət qoyur. Füzulinin tarixi irsinin tədqiqi, abidələrin mövcud vəziyyətinin müəyyənləşdirilməsi, onların elmi əsaslarla bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması bu baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, gənc nəslin doğma yurdun tarixi ilə tanış olması, mədəni irsin qorunmasının vacibliyini dərk etməsi milli-mənəvi dəyərlərin davamlılığını təmin edən amillərdəndir.
Füzuli bu gün həm qədim tarixin, həm də yeni həyatın rəmzi kimi diqqət çəkir. Burada keçmişin yadigarları ilə müasir quruculuq işləri bir araya gəlir, əsrlərin yaddaşını daşıyan torpaqda gələcəyə hesablanmış inkişaf mərhələsi başlayır. Tarixi və dini abidələr bu torpağın kimliyini, xalqımızın mədəni zənginliyini və mənəvi gücünü ifadə edən dəyərlər kimi öz əhəmiyyətini qoruyur. Onların yaşadılması Füzulinin tarixini yaşatmaq, milli yaddaşımızı möhkəmləndirmək və Azərbaycanın zəngin mədəni irsini dünyaya tanıtmaq deməkdir.
17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü azadlığın sevincini, tarixi ədalətin bərpasını və doğma torpaqlarda həyatın yenidən canlanmasını özündə birləşdirən əlamətdar gündür. Bu gün Füzulinin keçmişinə ehtiramla yanaşmaq, onun tarixi-mədəni sərvətlərini qorumaq və şəhərin inkişafına töhfə vermək hər bir azərbaycanlının mənəvi məsuliyyətini xatırladır. Qədim tarixini və mənəvi irsini yaşadan Füzuli xalqımızın yaddaşında özünəməxsus yer tutur, azad gələcəyə doğru inamla irəliləyir.

İnqilab Abdullayev,
Salyan rayon Sarvan kənd Folklor evinin müdiri, YAP fəalı