Regional əməkdaşlıq yeni iqtisadi imkanlar yaradır

Müasir dövrdə dövlətlər arasında əməkdaşlığın səmərəliliyi mövcud imkanlardan birgə istifadə etmək, iqtisadi əlaqələri şaxələndirmək və uzunmüddətli inkişaf məqsədlərinə uyğun layihələr həyata keçirmək bacarığı ilə müəyyən olunur. Bu baxımdan, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əlaqələrin genişlənməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizinin hər iki sahilində yerləşən dövlətlərimizin iqtisadi potensialı, zəngin enerji resursları, əlverişli coğrafi mövqeyi və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının inkişafında artan rolu əməkdaşlığın daha geniş miqyasda qurulmasına imkan verir. Bu imkanların əlaqələndirilməsi həm ölkələrimizin milli iqtisadiyyatlarına, həm də bütövlükdə regionun beynəlxalq iqtisadi sistemdə mövqeyinə müsbət təsir göstərir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində energetika, nəqliyyat, logistika, ticarət və investisiya sahələri xüsusi yer tutur. Bu istiqamətlər bir-biri ilə sıx bağlıdır və hər birində əldə olunan nəticələr digər sahələrin inkişafına da təkan verir. Enerji resurslarının daşınması üçün müasir infrastrukturun mövcudluğu, nəqliyyat dəhlizlərinin genişləndirilməsi, istehsal və investisiya layihələrinin artırılması region ölkələrinin iqtisadi əlaqələrini daha dayanıqlı edir. Məhz buna görə də dövlətlərimiz arasında münasibətlərə yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, daha geniş regional və beynəlxalq perspektivdən yanaşmaq lazımdır.
Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü bu məsələlərin müzakirəsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edib. Görüşdə çıxış edən Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın region dövlətləri ilə əlaqələrinin hazırkı vəziyyətinə və gələcək inkişaf imkanlarına toxunaraq, əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərində əldə olunan nəticələri diqqətə çatdırıb. Dövlət başçısının fikirləri göstərir ki, ölkələrimiz arasında mövcud siyasi etimad iqtisadi sahədə daha geniş təşəbbüslərin həyata keçirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşündə tamhüquqlu iştirakının regional əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Bu formatın genişlənməsi Xəzəryanı ölkələr arasında əlaqələrin daha sistemli qurulmasına, ortaq məsələlərin birgə müzakirəsinə və qarşılıqlı maraqlara uyğun qərarların qəbuluna şərait yaradır. Azərbaycanın bu platformada iştirakı regionun nəqliyyat, enerji və ticarət imkanlarının əlaqələndirilməsi baxımından yeni perspektivlər açır. Eyni zamanda, dövlət başçıları arasında aparılan dialoq qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə və konkret iqtisadi təşəbbüslərin reallaşdırılmasına xidmət edir.
Energetika sahəsində əməkdaşlıq münasibətlərimizin mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan uzun illərdir enerji resurslarının hasilatı, nəqli və ixracı sahəsində formalaşdırdığı təcrübədən istifadə edərək beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir. Mərkəzi Asiya ölkələrinin də zəngin enerji ehtiyatlarına malik olması bu sahədə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır. Enerji resurslarının dünya bazarlarına çatdırılması, mövcud infrastrukturdan səmərəli istifadə və yeni bağlantıların yaradılması ölkələrimizin iqtisadi maraqlarına uyğundur. Belə əməkdaşlıq təkcə enerji ixracının artırılması deyil, həm də regionun strateji əhəmiyyətinin yüksəldilməsi baxımından vacibdir.
Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. Günəş və külək enerjisi potensialının yüksək olması, enerji sistemlərinin inkişaf etdirilməsi və elektrik enerjisinin ötürülməsi imkanlarının genişləndirilməsi yeni birgə layihələr üçün zəmin yaradır. Azərbaycanın Qazaxıstan və Özbəkistanla bu sahədə əməkdaşlığı regional enerji əlaqələrinin daha da inkişafına xidmət edir. Gələcəkdə belə təşəbbüslərin genişləndirilməsi enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə, müasir texnologiyaların tətbiqinə və iqtisadi əlaqələrin yeni məzmun qazanmasına imkan verə bilər.
Nəqliyyat və logistika sahəsi isə Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələrini birləşdirən əsas strateji istiqamətlərdəndir. Qlobal ticarət marşrutlarının dəyişdiyi, təchizat zəncirlərinin etibarlılığının xüsusi əhəmiyyət qazandığı bir şəraitdə Orta Dəhlizin rolu daha da artır. Azərbaycan bu marşrutun mühüm həlqəsi kimi Şərqlə Qərb arasında yükdaşımaların həyata keçirilməsinə, Xəzər dənizi vasitəsilə nəqliyyat əlaqələrinin təmin olunmasına və region ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə töhfə verir.
Prezident İlham Əliyev Türkmənbaşı görüşündə Orta Dəhliz vasitəsilə tranzit daşımaların artmasına diqqət çəkərək, nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və marşrutların səmərəliliyinin yüksəldilməsi məsələlərinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və logistika mərkəzlərinin imkanlarının əlaqələndirilməsi vacibdir. Yükdaşımaların daha sürətli və etibarlı təşkili ticarət dövriyyəsinin artmasına, sahibkarların yeni bazarlara çıxmasına və ölkələrimiz arasında iqtisadi münasibətlərin dərinləşməsinə şərait yaradır.
Rəqəmsal bağlantıların inkişafı da nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlığın müasir tələblərə uyğun qurulması üçün əhəmiyyətlidir. Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabel xətlərinin çəkilməsi və Rəqəmsal İpək Yolu layihəsi regionun informasiya-kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Rəqəmsal infrastrukturun gücləndirilməsi məlumat mübadiləsini sürətləndirməklə yanaşı, elektron xidmətlərin, rəqəmsal ticarətin və texnoloji əməkdaşlığın inkişafına da şərait yaradır. Beləliklə, nəqliyyat əlaqələri ilə yanaşı, rəqəmsal bağlantıların da möhkəmləndirilməsi Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin vahid iqtisadi məkan kimi qarşılıqlı fəaliyyətini gücləndirə bilər.
İqtisadi münasibətlərin inkişafında ticarət dövriyyəsinin artması və qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi də mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyevin görüşdə qeyd etdiyi kimi, ötən il Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Bu göstərici qarşılıqlı iqtisadi maraqların gücləndiyini və əməkdaşlığın real nəticələr verdiyini nümayiş etdirir. Eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı əsasında fəaliyyət göstərən 400-dən artıq şirkətin Azərbaycanda işləməsi biznes əlaqələrinin genişlənməsinin göstəricisidir.
Bir sözlə, Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə diqqətə çatdırdığı məsələlər qarşıdakı dövrdə iqtisadi əməkdaşlığın daha konkret layihələr və qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında genişləndirilməsinin vacibliyini göstərir. Enerji resurslarının nəqli, beynəlxalq yükdaşımaların artırılması, rəqəmsal bağlantıların inkişafı və birgə investisiya təşəbbüslərinin dəstəklənməsi ölkələrimiz qarşısında yeni imkanlar açır. Bu istiqamətlər üzrə əlaqələndirilmiş fəaliyyət Azərbaycanın və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin mövcud üstünlüklərindən daha səmərəli istifadə etməsinə, iqtisadi tərəfdaşlığın əhatə dairəsinin genişlənməsinə və regional layihələrin beynəlxalq miqyasda rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə şərait yaradır.

Şəlalə Əsgərova,
Salyan şəhər 1 saylı humanitar fənlər təmayüllü məktəb-liseyin müəllimi, YAP fəalı