Azərbaycanın tarixi Qələbəsi və sülhə aparan yol

Azərbaycan xalqının müasir tarixində elə hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti yalnız əldə olunan nəticələrlə deyil, milli iradənin, dövlətçilik əzminin və gələcəyə inamın təcəssümü olması ilə ölçülür. Torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası məhz belə tarixi hadisələrdəndir. Azərbaycan uzun illər ərzində ərazi bütövlüyünün sülh yolu ilə bərpasına çalışsa da, Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyi və davam edən hərbi təxribatları münaqişənin həllini mümkünsüz edirdi. Nəticədə ölkəmiz öz suveren hüquqlarını təmin etmək üçün qətiyyətli addımlar atdı və tarixi Qələbəyə nail oldu.
Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın keçdiyi bu mürəkkəb tarixi yolun əsas mərhələlərinə yenidən nəzər salmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlətimizin başçısı çıxışında Ermənistanın uzun illər davam edən işğalçılıq siyasətinə, Azərbaycanın sülh yolu ilə həll istiqamətində göstərdiyi səylərə, Vətən müharibəsində qazanılan Qələbəyə və 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyimizin tam bərpasına gətirib çıxaran hadisələrə toxunub. Prezidentin fikirləri Azərbaycanın müharibəyə necə məcbur edildiyini və əldə olunan Qələbədən sonra hansı mövqedən çıxış etdiyini aydın şəkildə ortaya qoyur.
Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın bir hissəsi uzun illər işğal altında qaldı. Bir milyona yaxın azərbaycanlı doğma yurdlarından didərgin düşdü, yaşayış məntəqələri dağıdıldı, tarixi və dini abidələrimizə ciddi ziyan vuruldu. İnsanların öz evlərinə qayıtmaq, doğma torpaqlarında yaşamaq hüququ uzun müddət təmin edilmədi. Azərbaycan bütün bu illər ərzində münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllinə çalışdı, beynəlxalq vasitəçilik prosesində iştirak etdi. Lakin Ermənistanın işğalı davam etdirməsi və münaqişənin həlli istiqamətində real addımlar atmaması vəziyyətin dəyişməsinə imkan vermədi.
Münaqişənin həllini çətinləşdirən əsas amillərdən biri Ermənistan rəhbərliyinin nümayiş etdirdiyi mövqe idi. 2019-cu ildə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Xankəndidə “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” bəyanatı münaqişənin sülh yolu ilə həllinə xidmət etmirdi. Həmin dövrdə Ermənistanın hərbi rəhbərliyi tərəfindən səsləndirilən yeni ərazilər uğrunda yeni müharibə ilə bağlı təhdidlər də vəziyyətin nə qədər təhlükəli olduğunu göstərirdi. 2020-ci ilin iyul və avqust aylarında baş verən hərbi təxribatlar gərginliyi daha da artırdı. Belə şəraitdə Azərbaycan öz torpaqlarını işğaldan azad etmək və xalqının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün qətiyyətli qərar qəbul etdi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi 44 gün davam etdi. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə böyük hərbi peşəkarlıq, yüksək döyüş ruhu və əzmkarlıq nümayiş etdirərək işğal altındakı şəhər və kəndlərimizi azad etdi. Şuşanın azad olunması müharibənin taleyini müəyyənləşdirən həlledici hadisələrdən biri oldu. Azərbaycan xalqının birliyi, əsgər və zabitlərimizin qəhrəmanlığı, arxa cəbhənin fədakarlığı və dövlətimizin qətiyyətli siyasəti tarixi Qələbəni təmin etdi. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasına və münaqişənin yeni mərhələyə keçməsinə şərait yaratdı.
Bununla belə, həmin vaxt Azərbaycanın suverenliyi bütün ərazilərində tam təmin edilməmişdi. Qarabağın bir hissəsində Ermənistanın silahlı qüvvələrinin mövcudluğu və separatçı rejimin fəaliyyətini davam etdirməsi ölkəmizin qarşısında yeni vəzifələr yaradırdı. Azərbaycan sonrakı dövrdə yaranmış vəziyyətin sülh yolu ilə həllinə üstünlük verdi, qarşı tərəfin üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsini və ölkəmizin ərazi bütövlüyünə hörmət edilməsini tələb etdi. Lakin Ermənistanın hərbi potensialını bərpa etməsi, bölgədə gərginliyi artıran addımlar atması və separatçı strukturların fəaliyyətini davam etdirməsi təhlükəsizlik məsələsini yenidən aktuallaşdırdı.
2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Ordusu Qarabağ bölgəsində lokal antiterror tədbirlərinə başladı. Bir sutkadan az davam edən tədbirlər nəticəsində Ermənistanın bölgədəki silahlı birləşmələri tərksilah edildi, separatçı rejim süqut etdi və Azərbaycanın suverenliyi bütün ərazisində tam bərpa olundu. Bununla da ölkəmizin müasir tarixində mühüm mərhələ başa çatdı. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etdi, uzun illər davam edən separatizmə son qoydu. Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə bu hadisələrə xüsusi yer ayırması Azərbaycanın əldə etdiyi nəticənin yalnız milli deyil, beynəlxalq təhlükəsizlik baxımından da əhəmiyyətini göstərir.
Dövlətimizin başçısının çıxışında müharibə cinayətlərində ittiham olunan şəxslərin Azərbaycan məhkəməsi qarşısına çıxarılması məsələsi də diqqətə çatdırılıb. Bu mövqe dövlətin qanunun aliliyinə əsaslanan yanaşmasını və törədilmiş əməllərə hüquqi qiymət verilməsinin vacibliyini ifadə edir. Prezidentin Hərbi Qənimətlər Parkına, Zəfər parkına və Zəfər muzeyinə diqqət çəkməsi də təsadüfi deyil. Bu məkanlar Azərbaycan xalqının üzləşdiyi işğalın nəticələrini, Ordumuzun qəhrəmanlığını və dövlətimizin tarixi Qələbəsini əks etdirən mühüm yaddaş ünvanlarıdır. Onlar gələcək nəsillərə müstəqilliyin, dövlət suverenliyinin və milli birliyin dəyərini anlatmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın tarixi Qələbəsinin mühüm cəhətlərindən biri də müharibədən sonra nümayiş etdirdiyi mövqedir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, Azərbaycan uzun illər davam edən işğalın, dağıntıların və xalqımıza yaşadılan əzabların qarşılığında qisasçılıq siyasəti yürütmədi. Ölkəmiz döyüş meydanında qələbə qazandıqdan sonra Ermənistana sülh təklif etdi. Bu yanaşma Azərbaycanın gələcək münasibətləri qarşıdurma üzərində deyil, qarşılıqlı hörmət, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq üzərində qurmaq niyyətini göstərir. Müharibənin nəticələrindən istifadə edərək yeni qarşıdurma yaratmaq əvəzinə, sülhün təmin olunmasına üstünlük verilməsi dövlətimizin siyasi məsuliyyətini ortaya qoyur.
Hazırda Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əldə olunan nəticələrin qorunması və möhkəmləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sülhün davamlı olması üçün qarşılıqlı etimadın artırılması, ərazi bütövlüyünə hörmət, sərhədlərin toxunulmazlığı və əldə edilmiş razılaşmalara əməl edilməsi vacibdir. Azərbaycan öz suverenliyini təmin etməklə yanaşı, regionda sabitliyin yaranmasında və gələcək əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsində maraqlı olduğunu nümayiş etdirir. Bununla belə, sülhün qorunması yalnız bir tərəfin səylərindən asılı deyil; hər iki dövlət üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməli və qarşıdurmaya səbəb ola biləcək addımlardan çəkinməlidir.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışından irəli gələn əsas məqamlardan biri budur ki, Azərbaycanın Qələbəsi yalnız ərazilərin azad edilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu Qələbə ölkəmizin suverenliyinin tam bərpasını, milli iradəsinin təntənəsini və xalqımızın gələcəyini müstəqil şəkildə müəyyən etmək əzmini ifadə edir. Azərbaycan müharibə yolu ilə yaranmış problemləri yeni qarşıdurmalar üçün səbəbə çevirmək deyil, əldə etdiyi tarixi nəticələri möhkəmləndirmək və regionda davamlı sülhə nail olmaq istəyir. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işləri, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı da məhz bu yeni mərhələnin əsas istiqamətlərindəndir.
Azərbaycan xalqı Vətən müharibəsində qazandığı Qələbə ilə öz tarixinin ən mühüm səhifələrindən birini yazdı. Dövlətimizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası uzun illər davam edən mübarizənin məntiqi nəticəsi oldu. Bu gün qarşıda duran əsas vəzifə həmin tarixi nailiyyəti qorumaq, azad edilmiş ərazilərdə həyatın bərpasını sürətləndirmək və sülhün möhkəmlənməsi üçün səyləri davam etdirməkdir. Azərbaycanın mövqeyi aydındır: ölkəmiz öz təhlükəsizliyini və milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə etməklə yanaşı, regionun gələcəyini sülh, sabitlik və qarşılıqlı əməkdaşlıq üzərində qurmağa hazırdır.

Arif Əsgərov,
Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid Ailələri İctimai Bilriyinin Salyan rayon filialının sədri, Qarabağ Müharibəsi Qazisi, YAP fəalı