Sülhdən əməkdaşlığa doğru: regionun gələcək perspektivləri

Son illərdə Cənubi Qafqazda baş verən mühüm siyasi proseslər regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən yeni reallıqlar yaradıb. Uzun illər davam edən münaqişə və qarşıdurma dövründən sonra bölgədə sülhün, sabitliyin və əməkdaşlığın təmin olunması üçün yeni imkanlar formalaşıb. Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasət, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasından sonra irəli sürdüyü sülh təşəbbüsləri regionda yeni münasibətlər sisteminin yaranmasına mühüm təsir göstərib.
Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri çərçivəsində keçirilən görüşlərdə regional təhlükəsizlik və Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi mühüm müzakirə mövzularından biri olub. Bu məsələnin Avropa İttifaqı ilə dialoqda xüsusi yer tutması təsadüfi deyil. Çünki Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və sabitliyin təmin olunması yalnız region dövlətləri üçün deyil, eyni zamanda beynəlxalq tərəfdaşlar baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan uzun illər davam edən işğal siyasətinin yaratdığı ağır nəticələrə baxmayaraq, müharibədən sonrakı mərhələdə sülh gündəliyini ön plana çıxarıb. Ölkəmizin əsas məqsədi regionda yeni qarşıdurma yaratmaq deyil, beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında münasibətlərin normallaşdırılması və gələcək əməkdaşlıq imkanlarının formalaşdırılması olub. Azərbaycan ilə Ermənistan arasında aparılan danışıqlar və əldə olunan razılaşmalar bu istiqamətdə mühüm irəliləyişlərdən xəbər verir. Ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalar, Birgə Bəyannamənin imzalanması və sülh sazişi mətninin paraflanması regionda yeni siyasi reallığın formalaşdığını göstərən mühüm hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu proses uzun illər davam edən qarşıdurmadan sonra tərəflər arasında münasibətlərin yeni mərhələyə keçməsi üçün mühüm hüquqi və siyasi zəmin yaradıb.
Prezident İlham Əliyev Avropa Komissiyasının Prezidenti ilə görüşdən sonra verdiyi bəyanatda sülh prosesinin artıq real nəticələr verdiyini vurğulayıb. Dövlət başçısının “sülhü təkcə kağız üzərində deyil, gündəlik həyatda hiss etmək” yanaşması Azərbaycanın bu məsələyə praktiki mövqeyini ifadə edir. Bu yanaşmaya əsasən, sülh yalnız siyasi sənədlərlə deyil, eyni zamanda insanların gündəlik həyatında, iqtisadi əlaqələrdə və regional əməkdaşlıqda özünü göstərməlidir. Azərbaycanın son dövrdə atdığı addımlar da məhz bu məqsədə xidmət edir. Ölkəmiz sülhün möhkəmləndirilməsi üçün bir sıra praktiki qərarlar qəbul edib. Ermənistan istiqamətində yükdaşımalarla bağlı məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması, müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması və humanitar məsələlərə yanaşma göstərir ki, Azərbaycan yeni mərhələdə münasibətlərin normallaşmasına real töhfə verməyə çalışır.
Bu addımların əhəmiyyəti xüsusilə müasir geosiyasi şəraitdə daha da artır. Regionda sabitliyin təmin olunması üçün qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması, iqtisadi əlaqələrin bərpası və kommunikasiya xətlərinin açılması mühüm amillərdən biridir. Sülh yalnız siyasi münasibətlərin deyil, həm də iqtisadi inkişafın, insanların rifahının və regional inteqrasiyanın əsasını təşkil edir.
Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, davamlı sülh qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipləri əsasında qurulmalıdır. Prezident İlham Əliyevin bəyan etdiyi kimi, Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra regionda yeni münasibətlər qurmaq üçün sülh təklif edib. Dövlət başçısının “sülh artıq reallıqdır, lakin onu gücləndirmək və uzunmüddətli etmək üçün çalışmaq lazımdır” fikri qarşıdakı mərhələnin əsas hədəflərini ifadə edir. Bu baxımdan beynəlxalq tərəfdaşların, o cümlədən Avropa Komissiyasının prosesə konstruktiv töhfəsi mühüm əhəmiyyət daşıya bilər. Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında formalaşmış siyasi dialoq sülh və əməkdaşlıq mühitinin möhkəmləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Avropa Komissiyasının regionda sabitliyin və qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişafına dəstək vermək niyyəti müsbət amil kimi qiymətləndirilir.
Cənubi Qafqazın gələcəyi artıq qarşıdurma və ayrılıq deyil, əməkdaşlıq və qarşılıqlı faydalı münasibətlər üzərində qurulmalıdır. Bunun üçün region ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafı, nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan bu istiqamətdə təşəbbüsləri ilə regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına çalışır. 
Bu gün formalaşan yeni reallıq göstərir ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülh və sabitlik üçün tarixi imkan yaranıb. Əsas məsələ bu imkanları düzgün qiymətləndirmək, qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirmək və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz inkişaf mühiti yaratmaqdır. Azərbaycan–Avropa Komissiyası münasibətlərində regional sülh və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi də məhz bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki enerji, nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlıq yalnız sabit və təhlükəsiz mühitdə tam inkişaf edə bilər. Sülhün möhkəmləndirilməsi isə Cənubi Qafqazın beynəlxalq əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi üçün əsas şərtdir.
Beləliklə, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında formalaşan yeni münasibətlər, beynəlxalq tərəfdaşların konstruktiv dəstəyi və regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi Cənubi Qafqaz üçün yeni perspektivlər açır. Qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd əldə olunan sülh imkanlarını qorumaq, onu davamlı və möhkəm əməkdaşlıq mühitinə çevirməkdir.

Mahiyyə Həsənova,
Salyan şəhər 9 saylı tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru, YAP fəalı