Enerji əməkdaşlığından yaşıl enerji tərəfdaşlığına doğru

Son illərdə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlərdə enerji sahəsi xüsusi yer tutur. Qlobal enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması və enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi məsələləri beynəlxalq gündəliyin əsas mövzularından biri olduğu bir dövrdə Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi Avropa üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın zəngin enerji resursları, müasir enerji infrastrukturu və həyata keçirilən beynəlxalq layihələr ölkəmizin Avropa enerji bazarında rolunu getdikcə daha da artırır.
2026-cı il martın 11-də Bakıda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta arasında keçirilən görüş və birgə mətbuat bəyanatı zamanı da enerji əməkdaşlığı tərəflər arasında münasibətlərin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqətə çatdırıldı. Bu əməkdaşlıq artıq uzun illərdir davam edir və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib.
Qeyd edək ki, son illərdə Azərbaycan Avropa ölkələrinə qaz ixracını həm həcm, həm də coğrafiya baxımından əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Hazırda Avropa İttifaqının bir sıra üzv dövlətləri Azərbaycan qazını qəbul edir və ümumilikdə 16 ölkə Azərbaycan qazından istifadə edir. Bu fakt Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynadığını aydın şəkildə göstərir. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz ixrac edən ölkələr arasında Azərbaycanın ön sıralarda yer alması isə ölkəmizin enerji siyasətinin uğurunu nümayiş etdirir.
Avropa bazarı Azərbaycan üçün əsas enerji istiqamətlərindən biri hesab olunur. Ümumi qaz ixracının təxminən yarısı məhz Avropa ölkələrinin payına düşür və bu bazarın gələcəkdə də böyük artım potensialına malik olduğu qeyd olunur. Enerji sahəsində əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi məqsədilə müxtəlif beynəlxalq platformalarda mütəmadi müzakirələr aparılır. Bu baxımdan Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının toplantıları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin platforma Azərbaycan ilə Avropa arasında enerji dialoqunun vacib mexanizmlərindən biri kimi çıxış edir.
Enerji sektorunda həyata keçirilən yeni layihələr Azərbaycanın qaz hasilatının gələcəkdə daha da artacağını göstərir. Yeni yataqların istismara verilməsi və mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi nəticəsində yaxın illərdə əlavə qaz həcmlərinin hasil ediləcəyi gözlənilir. Bu isə Avropa ölkələri üçün daha stabil və etibarlı enerji təchizatı imkanlarının formalaşmasına xidmət edir. Bununla yanaşı, enerji sahəsində əməkdaşlıq təkcə ənənəvi enerji resursları ilə məhdudlaşmır. Müasir dövrdə enerji siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafıdır. Azərbaycan da enerji strategiyasında bu istiqamətə xüsusi diqqət yetirir və alternativ enerji potensialının genişləndirilməsi üçün mühüm layihələr həyata keçirir.
Birgə Bəyanat zamanı Prezident İlham Əliyev bu istiqamətə toxunaraq bildirib ki, enerji əməkdaşlığının digər mühüm istiqamətlərindən biri məhz bərpaolunan enerji sahəsidir və Azərbaycanın bu sahədə böyük potensialı mövcuddur. Ölkədə külək, günəş və su elektrik enerjisinin inkişafı üçün geniş imkanlar var və bu potensialın səmərəli istifadəsi istiqamətində artıq ciddi investisiyalar həyata keçirilir. 
Bəli, Azərbaycanın zəngin təbii-coğrafi şəraiti bərpaolunan enerji sahəsində də geniş perspektivlər açır. Xəzər dənizinin sahil zonaları və dəniz akvatoriyası külək enerjisinin istehsalı üçün əlverişli imkanlara malikdir. Eyni zamanda ölkənin bir çox bölgəsində günəş enerjisi istehsalı üçün uyğun iqlim şəraiti mövcuddur. İl ərzində günəşli günlərin sayının çox olması bu sahənin inkişafına əlavə üstünlük verir. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanda 300-dən artıq günəşli günün olması günəş enerjisinin böyük potensialından xəbər verir.
Azərbaycanın planlarına əsasən yaxın illərdə ölkədə böyük həcmdə bərpaolunan enerji istehsal güclərinin yaradılması nəzərdə tutulur. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, qarşıdakı beş-altı il ərzində ixrac üçün hazır olan 6–8 giqavat gücündə bərpaolunan enerji istehsalı imkanlarının formalaşdırılması planlaşdırılır. Bu isə Azərbaycanın gələcəkdə yalnız ənənəvi enerji resursları ilə deyil, həm də yaşıl enerji ilə beynəlxalq bazarlarda iştirak edə biləcəyini göstərir.
Bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən layihələr Avropa ilə enerji əməkdaşlığının yeni mərhələyə keçməsinə də şərait yaradır. Bu istiqamətdə Avropa tərəfdaşları ilə birgə enerji ötürmə xətləri, elektrik infrastrukturu və dəniz dibi kabelləri kimi mühüm layihələr üzərində iş aparılır. Bu layihələr gələcəkdə yaşıl enerjinin Avropa bazarlarına çatdırılması üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Enerji əməkdaşlığı eyni zamanda nəqliyyat və tranzit imkanlarının inkişafı ilə də sıx bağlıdır. Regionda sülh və sabitliyin möhkəmlənməsi yeni nəqliyyat marşrutlarının formalaşmasına və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaradır. Orta Dəhlizin inkişafı və region ölkələri arasında əməkdaşlığın genişlənməsi enerji və ticarət əlaqələrinin daha da güclənməsinə töhfə verə bilər.
Bir sözlə, Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində formalaşmış tərəfdaşlıq artıq yeni mərhələyə qədəm qoyur. Ənənəvi enerji layihələri ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi bu tərəfdaşlığın strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycanın zəngin enerji resursları, geniş bərpaolunan enerji potensialı və Avropa ilə qurulmuş etibarlı tərəfdaşlıq münasibətləri gələcəkdə enerji əməkdaşlığının daha da genişlənəcəyinə əsas yaradır. Bu əməkdaşlıq həm enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə, həm də dayanıqlı və yaşıl enerji gələcəyinin formalaşmasına mühüm töhfə verəcək.

Əjdər Mikayılov,
Salyan Elektrik Şəbəkəsinin mühəndisi, YAP fəalı