Milli dövlətçilik siyasətinin sarsılmaz təməlləri

1993-cü il oktyabrın 3-də keçirilmiş prezident seçkiləri Azərbaycanın müstəqillik tarixində mühüm siyasi hadisə olmaqla yanaşı, ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıdı. Həmin seçkidə xalqın böyük etimadını qazanan Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi dövlətçilik tariximizdə yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Ölkənin mürəkkəb ictimai-siyasi proseslər yaşadığı bir dövrdə dövlət idarəçiliyində böyük təcrübəyə malik siyasi liderin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, dövlət institutlarının formalaşdırılması və cəmiyyətin sabit inkişafının təmin edilməsi istiqamətində ardıcıl siyasətin əsasını yaratdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyasının başlıca xüsusiyyətlərindən biri müstəqil Azərbaycanın gələcəyinin demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğu prinsipləri əsasında müəyyənləşdirilməsi idi. Heydər Əliyev üçün dövlət müstəqilliyi yalnız siyasi suverenliyin əldə olunması ilə məhdudlaşmırdı. Müstəqil dövlətin dayanıqlı olması üçün onun hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının qorunması, demokratik institutların inkişaf etdirilməsi və cəmiyyətin bütün sahələrində qanunun aliliyinin təmin olunması vacib şərtlər kimi qəbul edilirdi. Bu baxış sonrakı illərdə həyata keçirilən dövlət quruculuğu siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Ulu Öndərin bu məsələlərə münasibətini ifadə edən fikirləri onun dövlətçilik fəlsəfəsinin mahiyyətini aydın göstərir. Heydər Əliyev 1998-ci il dekabrın 10-da Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 50 illiyinə həsr olunmuş təntənəli yığıncaqda çıxışı zamanı demişdir: “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq. Bu üç söz bizim dövlət quruculuğumuzun əsas mənasını, məzmununu, əsas prinsiplərini təşkil edir. Bu sözlərin üçü də - demokratiya da, hüquq da, dünyəvilik də insan haqlarından irəliyə gələn sözlərdir. Beləliklə, biz müstəqil Azərbaycanda öz strateji yolumuzu artıq müəyyən etmişik və bu yolla gedirik.”
Bu yanaşma yalnız ayrı-ayrı çıxışlarda səsləndirilən siyasi fikirlər deyil, müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik modelinin formalaşdırılmasına yönəlmiş ardıcıl siyasətin ifadəsi idi. Ümummilli Liderin rəhbərliyi ilə dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi, qanunvericilik sisteminin yenilənməsi və insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinə xidmət edən institusional mexanizmlərin yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri oldu. Əsas Qanunda demokratik dövlət quruculuğunun fundamental prinsipləri, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqları, hakimiyyətlərin bölünməsi və dövlət hakimiyyətinin hüquqi əsasları öz əksini tapdı.
Heydər Əliyev dövlətçilik siyasətində milli dəyərlərlə müasir dövlət idarəçiliyi prinsiplərinin uzlaşdırılması da mühüm yer tuturdu. Ulu Öndər Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsini xalqın milli iradəsi, tarixi dövlətçilik ənənələri və müasir hüquqi prinsiplərin vəhdəti əsasında görürdü. Bu baxımdan onun siyasi fəaliyyətində dövlətçilik, milli birlik, qanunun aliliyi, vətəndaş həmrəyliyi və insan hüquqlarına hörmət bir-birini tamamlayan anlayışlar kimi çıxış edirdi. Dövlətin siyasi və hüquqi dayaqlarının möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri arasında həmrəyliyin gücləndirilməsi də dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən biri idi.
1993-cü ildən etibarən həyata keçirilən siyasətin mühüm nəticələrindən biri dövlətçilik institutlarının möhkəmlənməsi oldu. Ölkədə ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi iqtisadi və sosial inkişaf üçün daha əlverişli şərait yaratdı. Dövlət idarəçiliyində ardıcıllığın təmin olunması, milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunun formalaşdırılması və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi müstəqil dövlət kimi inkişafın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirdi. Bununla yanaşı, dövlətin iqtisadi potensialının artırılması, milli təhlükəsizlik məsələlərinin sistemli şəkildə həlli və dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi uzunmüddətli inkişaf üçün mühüm zəmin formalaşdırdı.
Bu siyasətin mühüm cəhətlərindən biri də dövlətin gücü ilə vətəndaşın hüquqlarının bir-birinə qarşı qoyulmaması, onların qarşılıqlı şəkildə tamamlanması idi. Heydər Əliyevin dövlətçilik baxışında güclü dövlət qanunun aliliyinə söykənməli, insan hüquqları etibarlı şəkildə qorunmalı, vətəndaş isə cəmiyyətin və dövlətin inkişafında fəal iştirak etməlidir. Bu prinsiplər müstəqil Azərbaycanın siyasi və hüquqi sisteminin formalaşmasına təsir edən əsas amillər sırasında yer aldı və dövlət idarəçiliyində sabitliklə inkişafın uzlaşdırılmasına imkan verdi.
Ulu Öndərin müəyyən etdiyi milli dövlətçilik siyasəti Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni mərhələdə davam etdirildi. Dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, hüquqi institutların inkişafı, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, sosial siyasətin genişləndirilməsi və müasir idarəçilik mexanizmlərinin tətbiqi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər bu siyasi kursun müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirildiyini göstərdi. Ölkənin iqtisadi imkanlarının genişlənməsi və dövlətin maliyyə potensialının artması genişmiqyaslı sosial, infrastruktur və regional inkişaf layihələrinin həyata keçirilməsinə şərait yaratdı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi də dövlətçilik siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Milli maraqların və dövlət suverenliyinin qorunması, ölkənin müdafiə qüdrətinin artırılması və xarici siyasətdə ardıcıl mövqenin nümayiş etdirilməsi Azərbaycanın regional və beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun güclənməsinə təsir göstərdi. 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə olunan Qələbə və 2023-cü ildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasətin yeni tarixi mərhələsini formalaşdırdı.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran yeni inkişaf mərhələsində də dövlətçilik siyasətinin əsas prinsipləri öz aktuallığını qoruyur. Ölkənin sosial-iqtisadi inkişafı, azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin həyata keçirilməsi, həmin ərazilərin ölkənin iqtisadi və ictimai həyatına reinteqrasiyası, eləcə də dövlət institutlarının daha da təkmilləşdirilməsi Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətin mühüm istiqamətlərini təşkil edir. Belə bir inkişaf xəttində Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi milli dövlətçilik prinsipləri müasir Azərbaycanın siyasi, hüquqi və institusional inkişafında öz davamlılığını qoruyur.

Faiq Zərbalıyev,
Salyan rayon Peyk kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru, YAP fəalı