Təbiət ən böyük sərvətimizdir

Azərbaycanın iqtisadi inkişafında təbii ehtiyatların mühüm rolu var. Ölkəmizin zəngin yeraltı sərvətləri, enerji resursları və digər təbii imkanları uzun illər ərzində iqtisadi potensialımızın formalaşmasına və genişmiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsinə mühüm töhfə verib. Bu imkanlardan düzgün və məqsədyönlü istifadə edilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi daim diqqətdə saxlanılır. Eyni zamanda, müasir dövrdə iqtisadi artımın yalnız əldə olunan gəlirlərlə deyil, təbii mühitin qorunması və gələcək nəsillər üçün sağlam ekoloji şəraitin saxlanılması ilə birlikdə nəzərdən keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədəki çıxışında bu məsələyə xüsusi yanaşma nümayiş etdirilməsi də diqqət çəkir. Dövlət başçısının səsləndirdiyi “Əsas sərvətimiz hətta yerin altında olan sərvətlər deyil, bizim təbiətimizdir” fikri ölkənin təbii ehtiyatlarına münasibətin mahiyyətini ifadə edən mühüm mesajdır.
Bu yanaşma onu göstərir ki, yeraltı sərvətlər iqtisadi inkişaf üçün mühüm imkanlar yaratsa da, onların mövcudluğu təbiətin qorunmasının əhəmiyyətini heç vaxt arxa plana keçirməməlidir. Əksinə, mədənçilik və metallurgiya kimi sahələrin inkişafı zamanı ətraf mühitin mühafizəsi, ekoloji tarazlığın qorunması və təbii ehtiyatlardan məsuliyyətli istifadə əsas prinsiplərdən biri olmalıdır. Çünki yeraltı sərvətlərdən fərqli olaraq, təbiətin bütövlüyü və ekoloji tarazlıq cəmiyyətin həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir edən, uzunmüddətli və əvəzolunmaz dəyərdir.
Dağ-mədən sənayesinin genişləndirilməsi qarşıya yeni imkanlarla yanaşı, müəyyən məsuliyyətlər də qoyur. Faydalı qazıntı yataqlarının istismarı zamanı torpaq örtüyünün, su ehtiyatlarının, meşə və digər təbii ekosistemlərin qorunması diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Müasir texnologiyaların tətbiqi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İstehsal proseslərinin daha səmərəli təşkili, tullantıların minimuma endirilməsi, su və enerji resurslarından qənaətlə istifadə olunması sənayenin inkişafını ekoloji tələblərlə uzlaşdırmağa imkan verir.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, təbiətin qorunması iqtisadi inkişafın qarşısında dayanan maneə kimi deyil, onun davamlılığını təmin edən əsas şərtlərdən biri kimi qəbul edilməlidir. İstehsalın həcminin artması ilə yanaşı, istifadə olunan resursların səmərəliliyi, ətraf mühitə təsirin azaldılması və pozulmuş ərazilərin bərpası da diqqətdə saxlanılmalıdır. Bu, müasir sənaye siyasətinin yalnız bugünkü nəticələrə deyil, uzunmüddətli perspektivə hesablanmasının göstəricisidir.
Azərbaycanın yaşıl iqtisadiyyata və ekoloji məsələlərə artan diqqəti də bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi, enerji səmərəliliyinin artırılması, ekoloji layihələrin həyata keçirilməsi və təmiz texnologiyaların tətbiqi ölkənin gələcək inkişaf modelində təbiətin qorunmasının mühüm yer tutduğunu göstərir. Sənayenin müxtəlif sahələrində aparılan yenilənmə prosesləri də bu prinsiplərlə uyğunlaşdırıldıqda həm iqtisadi, həm də ekoloji baxımdan daha davamlı nəticələr əldə etmək mümkündür.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı çərçivəsində də əsas məqsəd yalnız mövcud ehtiyatların hasilatı ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu sahədə yaradılan yeni istehsal imkanları, texnoloji yeniliklər və iqtisadi dəyər zənciri ilə yanaşı, təbiətin mühafizəsi məsələləri də eyni məsuliyyətlə nəzərə alınmalıdır. Yeraltı sərvətlərin gəlir gətirən iqtisadi resursa çevrilməsi vacibdirsə, həmin fəaliyyət nəticəsində təbii mühitin qorunması da bir o qədər mühüm vəzifədir.
Əslində, Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikrin mahiyyətində də məhz bu məsuliyyət dayanır. Ölkənin sərvətləri yalnız yerin altında yerləşən faydalı qazıntılarla ölçülmür. Azərbaycanın dağları, meşələri, çayları, münbit torpaqları və bütövlükdə zəngin təbiəti milli sərvətin ayrılmaz hissəsidir. Onların qorunması yalnız bu gün yaşayan insanların deyil, gələcək nəsillərin qarşısında da məsuliyyətimizi müəyyənləşdirir.
Bu baxımdan, qarşıdakı illərdə dağ-mədən və metallurgiya sahəsinin inkişafı iqtisadi imkanların genişlənməsi ilə yanaşı, təbiətə münasibətdə daha yüksək məsuliyyət tələb edir. Səmərəli hasilat, müasir texnologiyalar, ekoloji təhlükəsizlik və ətraf mühitin mühafizəsi bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi həyata keçirildikdə əldə olunan nəticələr daha davamlı xarakter daşıyacaq. Çünki təbii sərvətlərdən istifadə müəyyən bir dövrün iqtisadi tələbatını qarşılaya bilər, lakin qorunmuş təbiət cəmiyyətin və dövlətin uzunmüddətli gələcəyinə xidmət edən əvəzolunmaz sərvətdir.

Tariel Atamalıyev, 
Salyan Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzinin direktoru, YAP fəalı