Naxçıvanın nəqliyyat potensialı və Zəngəzur dəhlizi

Azərbaycanın geostrateji mövqeyi ölkəmizə Avropa ilə Asiya arasında mühüm nəqliyyat bağlantılarının formalaşdırılmasında xüsusi imkanlar yaradır. Bu imkanların daha geniş şəkildə reallaşdırılmasında Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizinin yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu dəhliz yalnız Azərbaycanın iki ayrılmaz hissəsi arasında nəqliyyat əlaqəsinin bərpası deyil, eyni zamanda, regionun nəqliyyat xəritəsini dəyişdirəcək, yeni iqtisadi və logistika imkanları yaradacaq strateji layihədir.
11 avqust 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri zamanı da bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi deyil. Səfər çərçivəsində Naxçıvanın nəqliyyat imkanları, dəmir yolu və avtomobil yollarının inkişafı, regionun gələcəkdə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin mühüm qovşaqlarından birinə çevrilməsi ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub. Dövlət başçısı Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibədə də Naxçıvanın gələcək nəqliyyat potensialına toxunaraq, Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətə başlaması ilə bu qədim diyarın daha geniş coğrafiyanı əhatə edən mühüm nəqliyyat mərkəzinə çevrilə biləcəyini vurğulayıb.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması Azərbaycanın uzunmüddətli strateji hədəflərindən biridir. Bu layihə ölkənin əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında birbaşa nəqliyyat bağlantısının yaradılmasına, eyni zamanda, region dövlətləri arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə imkan verəcək. Dəhlizin istifadəyə verilməsi ilə Azərbaycan öz ərazisi boyunca yeni nəqliyyat marşrutunun formalaşmasına şərait yaradacaq və ölkənin Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizindəki mövqeyini daha da gücləndirəcək.
Son illərdə Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində nəqliyyat infrastrukturunun sürətlə qurulması da bu böyük strategiyanın tərkib hissəsidir. İkinci Qarabağ müharibəsindən dərhal sonra avtomobil və dəmir yollarının tikintisinə başlanılması Azərbaycanın regionun gələcək nəqliyyat mənzərəsinə əvvəlcədən hazırlıq gördüyünü göstərir. Horadiz-Ağbənd avtomobil yolunun və dəmir yolu xəttinin inşası bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələr Azərbaycanın Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantılarının formalaşdırılması üçün mühüm baza yaradır.
Naxçıvanın öz ərazisində də dəmir yolu infrastrukturunun yenilənməsi və inkişaf etdirilməsi istiqamətində işlər aparılır. Mövcud dəmir yolunun ayrı-ayrı hissələrinin bərpası, yeni texniki imkanların yaradılması və xəttin yükaşırma qabiliyyətinin artırılması gələcəkdə Naxçıvanın beynəlxalq yükdaşımalar sisteminə daha geniş inteqrasiyasına imkan verəcək. Bu baxımdan Naxçıvanın dəmir yolu şəbəkəsinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması yalnız yerli əhəmiyyət daşımır, daha geniş regional nəqliyyat sisteminin formalaşmasına xidmət edir.
Burada əsas məsələlərdən biri nəqliyyat dəhlizinin gələcək yük potensialına uyğun infrastrukturun indidən yaradılmasıdır. Azərbaycanın məqsədi yalnız dəhlizin açılmasını gözləmək deyil, onun fəaliyyətə başlaması üçün zəruri infrastruktur hazırlığını qabaqcadan təmin etməkdir. Bu yanaşma həm Azərbaycanın nəqliyyat siyasətinin uzunmüddətli xarakterini, həm də ölkənin öz resurslarına əsaslanaraq strateji layihələri vaxtında həyata keçirmək imkanlarını nümayiş etdirir.
Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti isə yalnız Azərbaycan-Naxçıvan bağlantısı ilə məhdudlaşmır. Bu marşrut Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin mühüm qollarından birinə çevrilməklə yanaşı, gələcəkdə Şimal-Cənub nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından da yeni imkanlar yarada bilər. Naxçıvanın İran və Türkiyə ilə mövcud nəqliyyat əlaqələri bu potensialı daha da artırır. Beləliklə, Naxçıvanın coğrafi mövqeyi onu müxtəlif istiqamətlərdən gələn nəqliyyat və yük axınlarının kəsişdiyi mühüm məkana çevirə bilər.
Bu perspektiv Azərbaycanın dənizlərə və okeanlara birbaşa çıxışının olmaması fonunda xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ölkəmiz son illərdə beynəlxalq nəqliyyat layihələrinin fəal iştirakçısına çevrilərək öz ərazisindən keçən marşrutların imkanlarını genişləndirib. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər infrastruktur layihələri Azərbaycanın Şərq-Qərb bağlantısındakı mövqeyini möhkəmləndirib. Zəngəzur dəhlizinin yaradılması isə bu nəqliyyat imkanlarına yeni istiqamət əlavə edəcək.
Naxçıvanın regional nəqliyyat qovşağına çevrilməsi muxtar respublikanın iqtisadi inkişafına da ciddi təsir göstərə bilər. Yükdaşımaların artması logistika, anbar, xidmət və ticarət sahələrinin inkişafını sürətləndirəcək, yeni iş yerlərinin yaranmasına şərait yaradacaq. Nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi həmçinin yerli istehsalçıların daha böyük bazarlara çıxış imkanlarını artıracaq və Naxçıvanın iqtisadi fəallığına yeni dinamizm gətirəcək.
Bu prosesin digər mühüm istiqaməti Naxçıvan daxilində nəqliyyat infrastrukturunun müasirləşdirilməsidir. Naxçıvan şəhərində yeni elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi şəhər nəqliyyatının daha müasir və ekoloji baxımdan dayanıqlı sistemə keçirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Rayonlararası nəqliyyatın yenilənməsi üçün müasir avtobusların alınması və müxtəlif yaşayış məntəqələrini əhatə edən avtomobil yollarının çəkilməsi və əsaslı təmiri ilə bağlı planlar isə nəqliyyat imkanlarının yalnız beynəlxalq marşrutlarla məhdudlaşmadığını göstərir.
Beləliklə, Naxçıvanın nəqliyyat inkişafı iki paralel istiqamətdə aparılır: bir tərəfdən muxtar respublikanın daxili nəqliyyat infrastrukturu yenilənir və müasir tələblərə uyğunlaşdırılır, digər tərəfdən isə Naxçıvanın beynəlxalq və regional nəqliyyat sisteminə daha sıx inteqrasiyası üçün strateji layihələr həyata keçirilir. Bu iki istiqamətin bir-birini tamamlaması gələcəkdə daha geniş iqtisadi imkanların formalaşmasına şərait yaradacaq.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşması ilə Naxçıvanın Azərbaycanla birbaşa quru bağlantısının bərpası tarixi baxımdan da mühüm hadisə olacaq. Eyni zamanda, bu bağlantı regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına, ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə xidmət edəcək. Naxçıvanın Türkiyə və İranla mövcud əlaqələri də nəzərə alındıqda, burada formalaşacaq nəqliyyat imkanlarının daha geniş coğrafiyaya açılması mümkündür.
Bütün bunlar göstərir ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanın nəqliyyat imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirərək onun regional əhəmiyyətini daha da artıracaq. Bu strateji layihə Azərbaycanın iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsinə, Naxçıvanın isə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymasına mühüm töhfə verəcək.

Adilə Mirzəxanlı,
YAP Salyan rayon təşkilatı 6 nömrəli İşarəvermə və Rabitə Sahəsi ƏPT-nin sədri