Əbədi Milli Sərvətimiz – Azərbaycan Dili

Hər bir xalqın milliliyini, mənəvi dəyərlərini yaşadan, inkişaf etdirən onun dilidir.  Dil hər bir xalqın varlığının ən əsas, bəlkə də yeganə təminatçısıdır. Ən böyük sərvətimiz olan  dilimiz illərdir yaşayır və zənginləşir.  Ədəbi dilin tərəqqisi olmadan mənəvi mədəniyyətin tərəqqisi mümkün deyildir. Dövlət müstəqilliyi bərpa olunduqdan sonra daha əhatəli inkişafı üçün Azərbaycan dilinə dövlət səviyyəsində daha həssas qayğı göstərilməyə başladı.  
SSRİ dönəmində müttəfiq respublikalarda da dövlət dili rus dili idi. Xalqların dövlət idarələrində yazışmalarda öz milli dillərindən istifadə etmə imkanları yox idi. Buna baxmayaraq Azərbaycanda gizlin də olsa milli-azadlıq hərəkatı ana dilinin təbliğini mübarizənin başlıca istiqaməti kimi mühafizə edirdi.
Böyük tarixi şəxsiyyətlər xalqı üçün həmişə böyük tarixi işlər görüb. Heydər Əliyevin Azərbaycan üçün gördüyü işlər də belə dəyərləndirilir. İmperiyanın tərkibində ola-ola imperiyanın siyasi hökmlərinə əməl etməmək təmsil etdiyi xalqa böyük sevgi tələb etdiyi kimi, imperiyanın siyasi kursuna qarşı çıxmaq da böyük cəsarət tələb edirdi, bu cəsarət sağlam məntiqlə qoşalaşanda qadağalar gücdən düşürdü. Belə cəsarət qüdrətdir. Böyük tarixi şəxsiyyət Heydər Əliyev belə qüdrətə malik idi və bu qüdrət Azərbaycan üçün neçə-neçə tarixi mərhələ yaratmışdı! Bu qüdrət Azərbaycanda Azərbaycan  dilinin dövlət dili kimi qəbul olunmasını da təmin etmişdi. 1978-ci il aprelin 2-də, siyasət fenomeni olan Heydər Əliyevin IX çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Konstitusiyasının layihəsi və onun ümumxalq müzakirəsinin yekunlarına həsr olunmuş VII sessiyasında məruzə ilə çıxışında  dahi şəxsiyyətin təklifi ilə 73-cü maddəni aşağıdakı redaksiyada vermək təklif olunmuşdu: “Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir”.
1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası hazırlanarkən dövlət dilinin necə adlandırılması ilə bağlı müxtəlif təkliflər irəli sürüldü. Təkliflərin çox böyük əksəriyyətində ana dilimizin Azərbaycan dili adlandırılması dəstəkləndi. Geniş müzakirələrdən sonra 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul olunmuş Konstitusiyanın 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olması öz əksini tapdı.
Ümummilli Lider ana dilimizin tarixi keçmişi ilə yanaşı, mövcud durumunu və problemlərini də daim diqqət mərkəzində saxlayıb və bu istiqamətdə bir sıra mühüm tədbirlərin həyata keçirilməsinə nail olub. Dahi rəhbərin 18 iyun 2001-ci il tarixli “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərmanı, ilk növbədə, müstəqil Azərbaycan dövlətinin dil siyasətinin müəyyənləşməsi, formalaşması və möhkəmləndirilməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb etdi. Sözügedən Fərmanla Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyası yaradıldı. Həmçinin Ulu Öndərin 2001-ci il 9 avqust tarixli “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərmanına uyğun olaraq hər il avqustun 1-i ölkəmizdə Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Ümumiyyətlə, Ulu Öndərin müstəqil Azərbaycan Respublikasına rəhbərlik etdiyi illərdə ana dilimizin daha da inkişaf etdirilməsi, işlənməsi və saflığının qorunması ilə əlaqədar fərmanlar, sərəncamlar imzalanmış və qanunlar qəbul edilmişdir. 2002-ci ilin 30 sentyabr tarixində “Azərbaycan Respublikasında Dövlət dili haqqında” Qanunun qəbul edilməsi Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi işlədilməsi, onun tətbiqi, qorunması və inkişaf etdirilməsi, dünya azərbaycanlılarının Azərbaycan dili ilə bağlı milli-mədəni özünümüdafiə ehtiyaclarının ödənilməsi istiqamətində daha bir addım oldu. Bu sənəd Ümummilli Lider Heydər Əliyevin doğma xalqına və onun dilinə tükənməz məhəbbətinin, qayğısının parlaq nümunələrindən biridir. Elə Azərbaycanda latın qrafikalı əlifbaya keçidlə bağlı aparılan işlər, görülən zəruri tədbirlər və qazanılan uğurlar da Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi xətti Prezident İlham Əliyev tərəfindən inamla davam etdirilir. Dövlətimizin başçısının 2004-cü il yanvarın 12-də imzaladığı “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında” Sərəncamı, həmin il yanvarın 14-də “Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının nəşri haqqında”, eləcə də 2007-ci il dekabrın 30-da “Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin Azərbaycan dilində nəşri nəzərdə tutulan əsərlərinin siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” sərəncamlarla ana dilinin həyatımızın bütün sahələrində müfəssəl tətbiqi gerçəkləşib. Müasir dövrün tələblərini və reallıqlarını nəzərə alan Azərbaycan Prezidentinin “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nı 2013-cü il 9 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq etməsi milli və mənəvi varlığımızın güzgüsü olan ana dilimizin saflığının və zənginliyinin qorunması baxımından mühüm tarixi hadisədir. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan dilinin elektron məkanda daha geniş istifadəsinin təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında” 2018-ci il 17 iyul tarixli Sərəncamı Azərbaycan dilinin inkişafı və tətbiqi dairəsinin daha da genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Eləcə də, 2018-ci il noyabrın 1-də imzalanmış “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Fərman ölkəmizdə dövlət dilinin daim diqqət mərkəzində saxlanıldığını bir daha təsdiq edir.
Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı ana dilinin qorunması qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir. Sosial şəbəkələr, rəqəmsal media və süni intellekt texnologiyaları həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrildikcə Azərbaycan dilinin bu platformalarda düzgün və zəngin şəkildə istifadəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dilimizin müasir texnologiyalara uyğun inkişaf etdirilməsi onun gələcək nəsillər üçün də canlı və rəqabətqabiliyyətli qalmasını təmin edir.
Dilimizin saflığının qorunması, eyni zamanda, özünəməxsus cəhətlərinə xələl yetirilmədən zənginləşdirilməsi hazırda da aktual məsələlərdəndir. Hər bir vətəndaşımız ana dilimizin qorunması üçün öz üzərinə düşən vəzifəni layiqincə yerinə yetirməlidir. Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, “Azərbaycan dili o qədər zəngindir ki, heç bir xarici kəlməyə ehtiyac yoxdur. Bir daha demək istəyirəm ki, biz əsrlər boyu dilimizi qorumuşuq. Bu gün də qorumalıyıq. Biz Azərbaycan dilinin saflığını təmin etməliyik””
1 Avqust – Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü hər bir azərbaycanlı üçün qürur, məsuliyyət və milli həmrəylik günüdür. Dilimizi sevmək, onu düzgün qorumaq, zənginləşdirmək və gələcək nəsillərə saf şəkildə ötürmək həm Ulu Öndərin ideyalarına sədaqətin, həm də Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi milli dil siyasətinə dəstəyin bariz ifadəsidir. Azərbaycan dili dünənimizi yaşadan, bu günümüzü birləşdirən və sabahımıza işıq tutan əbədi milli sərvətimizdir.

              Ramil Zeynalov, 
              Salyan rayonu, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru