Ana dilimiz – milli sərvətimiz

Müstəqilliyini bərpa edən hər bir dövlət üçün milli dəyərlərin qorunması və onların hüquqi əsaslarının yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan dövlət dilinin statusunun müəyyənləşdirilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşdırdığı zəngin dil irsi müstəqillik illərində dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsinə çevrilmiş, Azərbaycan dilinin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsi, tətbiq dairəsinin genişləndirilməsi və inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Bu gün Azərbaycan dili dövlət idarəçiliyində, ictimai-siyasi həyatda və milli-mədəni mühitdə öz layiqli yerini qoruyaraq müasir Azərbaycanın inkişafının mühüm göstəricilərindən birinə çevrilmişdir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev ana dilini xalqın milli-mənəvi sərvəti kimi yüksək qiymətləndirərək deyirdi: "Milli-mənəvi dəyərlərimiz bizim ana dilimizdir, Azərbaycan dilidir, bizim dinimizdir, bizim adət-ənənələrimizdir, bizim mənəvi-əxlaqi mentalitetimizdir. Bunların hamısı ilə biz fəxr edirik və fəxr etməliyik. Bizim bütün təbliğatımız, bütün elmi işlərimiz insanlarda bu milli-mənəvi dəyərlərə görə qürur hissi, iftixar hissi doğurmaq və bu milli-mənəvi dəyərlərə sədaqət aşılamaqdan ibarət olmalıdır." Bu fikirlər Azərbaycan dilinə yalnız ünsiyyət vasitəsi kimi deyil, xalqın milli ruhunu yaşadan mənəvi sərvət kimi yanaşmanın ən dolğun ifadəsidir.
Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ana dilinin hüquqi statusunun daha da möhkəmləndirilməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bu istiqamətdə atılan ən mühüm addımlardan biri 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası oldu. Konstitusiya hazırlanarkən dövlət dilinin necə adlandırılması ilə bağlı müxtəlif təkliflər irəli sürülmüş, geniş ictimai müzakirələr aparılmışdı. Müzakirələr zamanı cəmiyyətin böyük əksəriyyəti dövlət dilinin məhz Azərbaycan dili adlandırılmasını dəstəklədi. Nəticədə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilmiş Konstitusiyanın 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu təsbit edildi. Bununla da ana dilimiz müstəqil dövlətimizin hüquqi əsaslarını müəyyən edən ali sənəddə öz layiqli yerini aldı və dövlətçiliyimizin ayrılmaz atributu kimi təsdiqləndi.
Azərbaycan dilinin hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi ilə yanaşı, onun dövlət idarəçiliyində, təhsil sistemində, elm, mədəniyyət və ictimai həyatın bütün sahələrində geniş tətbiqinin təmin olunması da xüsusi diqqət mərkəzində saxlanıldı. Bu baxımdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 18 iyun tarixli "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" Fərmanı Azərbaycan dil siyasətinin inkişafında yeni mərhələ açdı. Həmin Fərman dövlət dilinin tətbiqi ilə bağlı mövcud vəziyyəti hərtərəfli qiymətləndirərək qarşıda duran vəzifələri müəyyənləşdirdi, Azərbaycan dilinin dövlət idarəçiliyində və ictimai həyatın bütün sahələrində daha geniş tətbiqini təmin etmək üçün mühüm hüquqi və təşkilati mexanizmlər formalaşdırdı. Elə həmin Fərmana əsasən Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyasının yaradılması dövlət dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və tətbiqinə sistemli yanaşmanın formalaşmasına xidmət etdi.
Azərbaycan dilinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən ardıcıl siyasətin mühüm tərkib hissələrindən biri də ana dilimizin və milli əlifbamızın dövlət səviyyəsində təbliği oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 9 avqust tarixli "Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında" Fərmanına əsasən hər il avqustun 1-i ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar gün təkcə əlifba tariximizin deyil, həm də ana dilimizin qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə olduğu kimi çatdırılması istiqamətində həyata keçirilən dövlət siyasətinin təntənəsidir. Qloballaşmanın sürətləndiyi, müxtəlif dillərin qarşılıqlı təsirinin artdığı müasir dövrdə bu qərar Azərbaycan dilinin milli-mənəvi dəyər kimi qorunmasına xidmət edən mühüm addımlardan biri olmuşdur.
Ana dilinin dövlət dili kimi hüquqi əsaslarının daha da möhkəmləndirilməsi məqsədilə 2002-ci il sentyabrın 30-da "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Qanun qəbul edildi. Bu Qanunda Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi işlədilməsini öz müstəqil dövlətçiliyinin başlıca əlamətlərindən biri hesab etdiyi xüsusi vurğulanır. Eyni zamanda dövlətin Azərbaycan dilinin tətbiqi, qorunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirdiyi, dünya azərbaycanlılarının milli-mədəni özünüifadə ehtiyaclarının təmin olunmasına xüsusi önəm verdiyi əksini tapır. Sözügedən Qanun dövlət dilinin hüquqi statusunu dəqiq müəyyən etməklə yanaşı, onun cəmiyyət həyatının bütün sahələrində tətbiqinin əsas prinsiplərini də müəyyənləşdirdi.
Dilin inkişafı yalnız hüquqi sənədlərlə məhdudlaşmır. Onun düzgün işlədilməsi, yazı normalarının qorunması və vahid dil qaydalarının formalaşdırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 16 aprel tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları" dilimizin müasir inkişaf mərhələsində mühüm əhəmiyyət kəsb edən sənədlərdən biridir. Orfoqrafiya normalarının yenilənməsi yazı mədəniyyətinin təkmilləşdirilməsinə, vahid dil qaydalarının tətbiqinə və Azərbaycan dilinin zəngin imkanlarının daha səmərəli istifadəsinə mühüm töhfə vermişdir.
Müasir dövrdə Prezident İlham Əliyev Azərbaycan dilinin qorunmasını və inkişafını dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi davam etdirir. Dövlət başçısı dəfələrlə vurğulamışdır ki, "Azərbaycan dilinin qorunması hər kəsin borcudur. Zənginliyi nöqteyi-nəzərindən Azərbaycan dilinin dünya dilləri arasında xüsusi yeri vardır." Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, son illərdə dilimizə lüzumsuz şəkildə daxil edilən bəzi xarici sözlər onun təbii inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu baxımdan media qurumlarının, televiziya kanallarının, təhsil müəssisələrinin və bütövlükdə cəmiyyətin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Dövlət başçısı Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dil siyasətini yüksək qiymətləndirərək hər il avqustun 1-nin Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd olunmasının ana dilimizin təbliği və qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını xüsusi vurğulayır.
Bu gün Azərbaycan dili təkcə ölkə daxilində deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan milyonlarla soydaşımızı vahid milli kimlik ətrafında birləşdirən mənəvi körpüdür. Dövlətin həyata keçirdiyi məqsədyönlü dil siyasəti nəticəsində Azərbaycan dili beynəlxalq tədbirlərdə, diplomatik münasibətlərdə, elm və təhsil mühitində, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarında və rəqəmsal platformalarda öz mövqeyini getdikcə daha da möhkəmləndirir. Bu inkişaf milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması ilə müasir dünyanın çağırışları arasında uğurlu tarazlığın təmin edilməsinin bariz nümunəsidir.
Azərbaycan dilinin inkişafı istiqamətində qəbul edilən qanunlar, fərmanlar və həyata keçirilən dövlət proqramları göstərir ki, ana dilimizə münasibət ölkəmizdə ardıcıl və məqsədyönlü siyasət əsasında formalaşıb. Bu siyasətin əsas məqsədi yalnız Azərbaycan dilinin hüquqi statusunu qorumaq deyil, eyni zamanda onun müasir dövrün tələblərinə uyğun inkişafını təmin etməkdir. Bu gün hər bir azərbaycanlının qarşısında duran vəzifələrdən biri də dilimizin zənginliyini, ifadə imkanlarını və saflığını qorumaqdır. Çünki dövlətin yaratdığı hüquqi imkanlarla yanaşı, dilin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi cəmiyyətin fəal münasibətindən asılıdır. Azərbaycan dili dövlətimizin müstəqilliyini ifadə edən mühüm atribut olmaqla yanaşı, xalqımızın milli düşüncəsini, dünyagörüşünü və mədəni irsini yaşadan əbədi dəyərdir.

Günel Orucova, 
Salyan şəhər 2 saylı tam orta məktəbin dil-ədəbiyyat müəllimi, Dilçilik İnstitutunun dissertantı, YAP fəalı