Bakı–Praqa münasibətləri: tarixi təməllər üzərində inkişaf edən tərəfdaşlıq

Azərbaycan Respublikası ilə Çex Respublikası arasında formalaşmış münasibətlər uzunmüddətli tarixi inkişaf yolu keçərək bu gün yüksək etimad və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq modelinə çevrilmişdir. Bu əlaqələrin əsasını möhkəm diplomatik təməllər, ardıcıl siyasi dialoq və müxtəlif sahələrdə inkişaf edən praktiki tərəfdaşlıq təşkil edir. İki ölkə arasında münasibətlər yalnız cari dövrün deyil, eyni zamanda gələcəyə yönəlmiş strateji baxışın nəticəsi kimi formalaşmışdır.
Çex Respublikası Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci ilin yanvarında tanımış, iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər isə 1993-cü ilin yanvarında qurulmuşdur. Bu addımlar qarşılıqlı əlaqələrin institusional əsaslarını formalaşdırmış və gələcək əməkdaşlıq üçün mühüm zəmin yaratmışdır. Sonrakı illərdə münasibətlərin inkişafı məqsədilə diplomatik nümayəndəliklərin açılması bu prosesin ardıcıl və sistemli şəkildə davam etdiyini göstərmişdir. Belə ki, Azərbaycanın Çexiyadakı səfirliyi 2005-ci ildə, Çexiyanın Azərbaycandakı səfirliyi isə 2019-cu ildə fəaliyyətə başlamışdır.
İkitərəfli münasibətlərin hüquqi və institusional bazasının gücləndirilməsi istiqamətində də mühüm addımlar atılmışdır. 2011-ci ildə “Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Çex Respublikası Hökuməti arasında iqtisadi, elmi-texniki və mədəni əməkdaşlıq üzrə Qarışıq Komissiya”nın yaradılması əlaqələrin sistemli şəkildə idarə olunmasına imkan yaratmışdır. Daha sonra, 2015-ci ildə Bakıda imzalanmış “Azərbaycan Respublikası və Çex Respublikası arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini təsdiqləmişdir.
Bu gün Azərbaycan ilə Çexiya arasında əməkdaşlıq siyasi, iqtisadi və humanitar sahələri əhatə edən geniş spektri özündə birləşdirir. Ötən ilin iyun ayında Xarici İşlər nazirlikləri arasında Praqada keçirilmiş siyasi məsləhətləşmələr dialoqun davamlı və institusional xarakter daşıdığını bir daha sübut etmişdir. Eyni zamanda, iki ölkənin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinə verdiyi qarşılıqlı dəstək siyasi yaxınlığın və etibarlı tərəfdaşlığın mühüm göstəricisidir.
Dövlət başçıları səviyyəsində həyata keçirilən qarşılıqlı səfərlər və yüksək səviyyəli görüşlər münasibətlərin inkişafında xüsusi rol oynayır. Azərbaycan Prezidenti indiyədək Çex Respublikasına dörd dəfə səfər etmiş, Çexiya Prezidentləri Azərbaycana iki dəfə, Baş nazir isə bir dəfə səfərdə olmuşdur. Bu dinamik təmaslar ikitərəfli əlaqələrin sabit və ardıcıl şəkildə inkişaf etdiyini göstərməklə yanaşı, yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə də şərait yaradır.
Qarşılıqlı səfərlər çərçivəsində aparılan müzakirələr hər dövrün çağırışlarına uyğun olaraq münasibətlərin məzmununu daha da zənginləşdirir. Yeni sahələr üzrə əməkdaşlığın müəyyənləşdirilməsi, sənədlərin imzalanması və razılaşmaların əldə olunması gələcək inkişaf üçün strateji yol xəritəsi rolunu oynayır. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Qəbələdə Andrey Babiş ilə keçirdiyi təkbətək və geniş tərkibdə görüşlər, eləcə də mətbuata verilən birgə bəyanatlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Görüşlər zamanı ənənəvi əməkdaşlıq sahələri ilə yanaşı, yeni istiqamətlər üzrə əlaqələrin inkişafı geniş şəkildə müzakirə olunmuşdur.
Bu kontekstdə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycanın son illərdə yerli müdafiə sənayesinin gücləndirilməsi istiqamətində atdığı addımlar bu sahədə beynəlxalq tərəfdaşlıq üçün ciddi zəmin yaratmışdır. Çexiyanın müdafiə sənayesi sahəsində zəngin təcrübəsi, texnoloji imkanları və uzun illərə dayanan sənaye ənənələri Azərbaycanın artan istehsal potensialı ilə birləşərək qarşılıqlı faydalı sinerji formalaşdırır. Bu əməkdaşlıq yalnız texniki və sənaye əməkdaşlığı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda strateji tərəfdaşlığın daha dərin səviyyəyə yüksəlməsinə xidmət edir.
Burada mühüm məqamlardan biri ondan ibarətdir ki, müdafiə-sənaye sahəsində əməkdaşlıq yüksək siyasi etimad olmadan mümkün deyil. Bu isə onu göstərir ki, Bakı ilə Praqa arasında münasibətlər artıq etimadın yüksək mərhələsinə daxil olmuşdur. Bu etimad mühiti yalnız müdafiə sənayesində deyil, ümumilikdə ikitərəfli əlaqələrin bütün istiqamətlərində yeni imkanların yaranmasına şərait yaradır.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan ilə Çexiya arasında münasibətlər ardıcıl inkişaf edən, institusional baxımdan möhkəmlənmiş və strateji məzmun qazanan çoxşaxəli əməkdaşlıq modelidir. Bu münasibətlər müxtəlif sahələrdə qarşılıqlı maraqlara əsaslanaraq genişlənməkdə davam edir və yeni istiqamətlər üzrə əməkdaşlıq üçün əlverişli perspektivlər formalaşdırır.

Araz Hüseynov,
“Salyan Mənzil İstismar Təmir Tikinti İstehsalat Birliyi” MMC-nin sədri, YAP fəalı